کمبود نیتروژن در گیاه و راه های درمان آن
گیاهان نیز برای رشد و سلامت خود به مواد غذایی نیاز دارند تا بتوانند بهترین عملکرد و خواص را داشته باشند. یکی از مهم ترین موادی که گیاه باید دریافت کند، نیتروژن است. کمبود نیتروژن در گیاهان یکی از مشکلات شایعی است که می تواند بر آن ها تأثیر منفی بگذارد. نیتروژن یکی از عناصر مهمی است که گیاهان برای رشد و تولید انرژی به آن نیاز دارند. این عنصر در ساخت پروتئین ها، اسیدهای نوکلئیک و کلروفیل نقش دارد.
در صورت کمبود نیتروژن، گیاهان قادر به تولید کافی پروتئین نمیباشند و بنابراین رشد آن ها متوقف می شود. علائم کمبود نیتروژن شامل رنگ پریدگی و زردی برگ ها، رشد ضعیف، تأخیر در گل دهی و میوهدهی و کاهش عملکرد محصولات است. علل و علائم کمبود نیتروژن در گیاهان و هم چنین درمان آن مسائلی هستند که ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.
نقش نیتروژن در گیاهان
نیتروژن یکی از عناصر ضروری و پرمصرف برای رشد و بقای گیاهان است. این عنصر در چندین فرآیند حیاتی گیاهان نقش اساسی ایفا میکند و برای تولید سلولهای جدید و رشد سلولهای موجود در گیاهان ضروری است. در واقع نیتروژن عنصر رشد رویشی محسوب میشود و جزئی از اسیدهای آمینه است که در ساختار پروتئینها دخالت دارد. کودهای حاوی نیتروژن میتوانند مواد پروتئینی گیاهان را افزایش دهند، که برای ساختار و عملکرد سلولها و بافتهای گیاهی بسیار مهم است. نیتروژن نقش اساسی در ساختار کلروفیل و رنگ سبز برگها و فعالیت فتوسنتزی گیاهان دارد. حضور کافی نیتروژن به برگها کمک میکند تا سلامت و سبزینگی خود را حفظ کرده و فرآیند تولید غذا از طریق فتوسنتز را به خوبی انجام دهند. تولید غذای کافی در برگ برابر رشد و تولید عملکرد است. همچنین نیتروژن نقش مهمی در فعالیت آنزیمهای گیاهی دارد و به عنوان فعالکننده این آنزیمها عمل میکند. این فرآیندها به تولید و عملکرد گیاهان در تمام مراحل رشد و توسعه آنها کمک میکنند. نیتروژن محرکه اصلی رشد و توسعه گیاهان است، اما باید توجه داشت که نیاز گیاهان به سایر عناصر غذایی نیز حائز اهمیت است. برای عملکرد بهینه، تأمین همزمان نیتروژن و دیگر عناصر ضروری مانند فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم ضروری است.
علائم کمبود نیتروژن در گیاهان
ریزش برگها و زرد شدن آن ها
در صورت کمبود نیتروژن در گیاهان ممکن است آن ها با مشکلاتی مواجه شوند. یکی از مشکلاتی که با کمبود نیتروژن ممکن است رخ دهد، ریزش برگ ها است. با کمبود نیتروژن، گیاهان قادر به تولید کلروفیل به میزان کافی نیستند و این باعث می شود که برگ ها زرد شده و در نهایت از گیاه جدا شوند. این مشکل معمولا در برگ های قدیمی تر و پایین تر در گیاه رخ میدهد. همچنین، کمبود نیتروژن می تواند باعث کاهش توانایی گیاه در تولید انرژی و تغذیه شود و در نتیجه، رشد سالم گیاه را متوقف کند. بنابراین، ضروری است که گیاهان به میزان کافی از نیتروژن تامین شود تا بتوانند به طور بهینه رشد کنند.
رشد ضعیف
نیتروژن یکی از عناصر مهم برای رشد و توسعه گیاهان است. کمبود نیتروژن میتواند به علت نقص در تهیه پروتئینها و اسیدهای آمینه، باعث رشد ضعیف گیاهان شود. همان طور که گفته شد برگهای گیاهان کمبود نیتروژن را با زرد شدن نشان میدهند. علاوه بر این، گیاهان ممکن است در اندازه کوچکتری رشد کنند و دچار عقب ماندگی در تولید محصول شوند. از آنجا که نیتروژن عاملی مهم در تولید کلروفیل است، گیاهان ممکن است دچار خشکی و بیماریهای خاصی شوند. در نتیجه، کمبود نیتروژن میتواند به کاهش عملکرد گیاهان و رشد کم گیاه منجر شود.
تاخیر در گل دهی
همان طور که گفته شد گیاهان برای رشد و تکامل به عناصر مغذی از جمله نیتروژن نیاز دارند. نیتروژن یکی از عناصر اصلی است که در فرایند گلدهی و تشکیل میوه در گیاهان نقش مهمی دارد. کمبود نیتروژن میتواند منجر به تاخیر در گلدهی و تکامل گلها شود. در صورتی که گیاهان نتوانند مقدار کافی نیتروژن را از خاک جذب کنند، رشد آن ها متوقف میشود و گیاهان به تولید گل و میوه میپردازند. بدون مقدار کافی نیتروژن، گیاهان نمیتوانند فرایندهای متابولیک و تولید انرژی را به خوبی انجام دهند. بنابراین، گلدهی گیاهان با کمبود نیتروژن با تاخیر روبرو میشود و ممکن است منجر به کاهش تعداد و کیفیت گلها شود. در نتیجه، برای جلوگیری از تاخیر در گلدهی گیاهان، لازم است که مقدار کافی نیتروژن در خاک تامین شود.
گیاهان حساس به دریافت نیتروژن
دانستن این که چه گیاهانی بیشتر به دریافت نیتروژن حساس هستند باعث می شود که بتوانیم بهتر از آن ها مراقبت کنیم. با داشتن این دانش در زمانی که خاک را برای داشتن مواد مختلف آزمایش می کنیم، می توانیم متوجه شویم که برای مثال نیتروژن خاک کم است و باید مواد حساس به نیتروژن را در آن کشت نکنیم و یا از ابتدا به فکر بهبود خاک از نظر نیتروژن باشیم تا ضرر نکنیم. به همین دلیل در این قسمت از مقاله به این می پردازیم که چه گیاهانی بیشتر به دریافت نیتروژن از خاک حساس هستند.
گیاهان گرمسیری مانند برنج، ذرت و سویا نیاز بیشتری به دریافت نیتروژن دارند. این گیاهان برای رشد و تولید محصولات خود از نیتروژن بیشتری نیاز دارند و در صورت کمبود آن، رشد آن ها متوقف می شود. همچنین، گیاهان بذری مانند گندم، جو و ارزن نیز به دریافت نیتروژن حساس هستند. در صورتی که به این گیاهان نیتروژن کافی تأمین نشود، رشد آن ها متوقف می شود و محصول نهایی ضعیف خواهد بود. بنابراین، در مزارعی که این گیاهان به صورت انبوه کشت می شوند، لازم است که نیتروژن به میزان کافی در خاک وارد شود تا رشد و سلامت آن ها به طور مناسب ادامه یابد.
عوامل موثر کمبود نیتروژن در گیاه
همانطور که گفته شد نیتروژن یکی از عناصر مهم مورد نیاز گیاهان برای رشد و توسعه صحیح است. با این حال، در برخی موارد، سطح نیتروژن در گیاهان کم میشود و این ممکن است به عوامل مختلفی برگردد. یکی از دلایل کم شدن نیتروژن در گیاهان میتواند نقص در جذب نیتروژن از خاک باشد. گیاهان برای جذب نیتروژن به وجود امونیوم (NH4+) و نیترات (NO3-) در خاک نیاز دارند. در صورتی که این مواد در خاک کم باشد، نیتروژن نمی تواند به گیاه برسد.
هم چنین در مواردی که خاک دچار عواملی مانند کمبود آب، عوامل شیمیایی یا عوامل زیستی است، جذب نیتروژن توسط گیاه کاهش مییابد. آبیاری غیر اصولی از دیگر دلایلی است که باعث کمبود نیتروژن در گیاهان می شود. آبیاری زیاد و غیر اصولی می تواند باعث شستشوی نیترات گیاهان شود و از رسیدن آن به گیاه ممانعت به عمل آورد
افزایش pH خاک نیز از دیگر دلایل کاهش دسترسی گیاه به نیتروژن به حساب می رود. عوامل دیگری مانند تنشهای محیطی مانند حرارت بالا و تغییرات شدید در نور و روشنایی نیز میتوانند باعث کاهش نیتروژن در گیاهان شوند. از دیگر عواملی که باعث می شود گیاه نتواند نیتروژن کافی جذب کند، سرما و خشکی هوا است. بنابراین گیاهان در چنین فصل هایی به مراقبت بیشتری نیاز دارند. این تنشها میتوانند باعث کاهش فعالیت ریشه گیاه، کاهش جذب نیتروژن و کاهش فعالیت آنزیمهای مرتبط با فرآیندهای جذب و استفاده از نیتروژن در گیاه شوند.
درمان کمبود نیتروژن در گیاهان
برای درمان کمبود نیتروژن در گیاهان، می توان از روش های مختلفی استفاده کرد. اولین کار این است که کشف کنیم دلیل کمبود نیتروژن در گیاه چیست و سپس با رفع دلیل، کمبود را برطرف کنیم. برای مثال اگر دلیل این موضوع ph نامناسب خاک است، باید این میزان را اصلاح نماییم.
یکی از روش های متداول، استفاده از کودهای حاوی نیتروژن است. این کودها معمولاً شامل املاح نیترات و آمونیوم هستند که به راحتی توسط گیاهان جذب می شوند و نیاز گیاهان به نیتروژن را تامین می کنند. می توانید در زمان های نزدیک به آبیاری و زمان هایی که گیاه بیشتر به نیتروژن نیاز دارد، این کودها را اضافه کنید.
همچنین، می توان از روش های طبیعی مانند کمپوست یا سمپاشی روی برگ ها با محلول حاوی نیتروژن استفاده کرد. این روش ها به گیاهان کمک می کنند تا نیتروژن را به طور موثر جذب کرده و نیاز آن ها را برآورده کنند. در نتیجه، گیاهان قوی تر و سالم تر خواهند شد و رشد و سلامت آن ها بهبود خواهد یافت.
سایر منابع اصلی تأمین نیتروژن که در کشاورزی ارگانیک گسترده استفاده می شوند شامل موارد زیر است:
- استفاده از کمپوست: کمپوست تهیه شده از مواد آلی تجزیه شده مانند ضایعات گیاهی، کود حیوانی و ضایعات غذایی منبع عالی نیتروژن آزادشونده تدریجی است.
- استفاده از کود حیوانی: فضولات کاملا پوسیده شده حیواناتی مانند گاو، طیور، گوسفند و اسب می تواند نیتروژن مورد نیاز برای گیاه را تأمین نماید.
- گیاهان تثبیت کننده نیتروژن: لگوم هایی مانند لوبیا، نخود، یونجه و شبدر می توانند نیتروژن جوی را تثبیت کرده و هنگام استفاده به عنوان کود سبز، خاک را غنی کنند.
- موارد دیگری مانند پوست بادام زمینی، کوکوپیت، کود سبز، برگ درختان و خاکستر چوب نیز قادر به تأمین نیتروژن خاک هستند. مزیت این روش های ارگانیک این است که نه تنها نیتروژن را جایگزین می کنند، بلکه ساختار خاک، ظرفیت نگهداری آب و فعالیت میکروبی را نیز بهبود می بخشند. این امر به گیاهان سالم تر و مقاوم تری منجر می شود که قادر به مقابله با کمبود نیتروژن هستند. کاربرد و زمان بندی مناسب این اصلاحات آلی برای مدیریت موثر نیتروژن حائز اهمیت است.توجه: این نکته را در نظر بگیرید که براحتی نمیتوان از روی علائم ظاهری نوع کمبود را تشخیص داد. چراکه کمبود برخی عناصر اثرات مشابهی روی ظاهر گیاهان میگذارند و کار تشخیص را با مشکل مواجه میکنند و حتی انواع تنشهای محیطی غیرزنده و بیماریها نیز ممکن است علائم مشابه کمبود عناصر غذایی در گیاهان ایجاد کنند.
