منیزیم و کمبود آن در گیاه و راه های در مان آن

منیزیم عنصری از گروه دوم جدول تناوبی می باشد. Mg یک جزء معمول در بسیاری از ترکیبات معدنی خاک است که حدود 2 درصد از پوسته زمین را تشکیل می­دهد. همچنین یکی از سه عنصر مغذی ثانویه به همراه کلسیم و گوگرد می باشد که جهت تغذیه متعادل گیاه نیاز است و نقش مهمی در رشد و عملکرد گیاه دارد. در ادامه به بررسی دلایل کمبود این عنصر در خاک، نقش آن در گیاه، علائم کمبود و انواع کودها و روش مصرف آنها پرداخته شده است.

منیزیم چیست؟

عناصر غذایی که گیاهان به آن نیاز دارند به صورت اصلی در سه دسته قرار می گیرند که شامل:

• ماکرو
• مزو
• میکرو

هستند. Mg یک ماده ی ضروری مغذی است که به همراه کلسیم و گوگرد استفاده می شود. این ماده، عنصری متحرک است که برای رشد و نمو گیاهان مهم است و دسترسی آن در خاک به عوامل متعددی از جمله:

• ماده سنگ منشا
• درجه هوازدگی
• آب و هوای محلی
• سیستم کشاورزی
• نوع محصول
• شدت و تناوب کشت
• شیوه های کشت

وابسته است. به همین دلیل میزان آن در خاک می تواند متفاوت باشد. مقدار کم آن در خاک های استوایی و شنی دیده می شود؛ در حالی که در خاک هایی که در نزدیکی باتلاق دریاها، ذغال سنگ، خاک های شور و محتوای رس بالا هستند، مقادیر آن زیاد است.

نقش منیزیم در خاک:

این عنصر، هسته مرکزی مولکول کلروفیل در بافت گیاهی است. به همین دلیل در صورتی که خاک با کمبود آن رو به رو باشد، کمبود کلروفیل و در نتیجه تضعیف و توقف رشد را خواهیم داشت. این عنصر ارزشمند در فعال سازی سیستم آنزیمی به شدت موثر است. آنزیم ها مواد پیچیده ای هستند که در ساخت، تغییر یا تجزیه ترکیباتی که بخشی از متابولیسم هستند، کاربرد دارند.

این عنصر عموما در پوسته زمین به وفور یافت می شود و در طیف گسترده ای از مواد معدنی حضور دارد و برای مصرف گیاه در دسترس قرار می گیرد. اگرچه در دسترس گیاهان است؛ اما به راحتی از خاک خارج نمی شود. همچنین کمبود آن در خاک های بسیاری اسیدی مشاهده می شود. سطوح پایین این عنصر در خاک ها، در جاهایی که سیب زمینی در خاک های شنی اسیدی رشد می کند یا در زمین هایی که ذرت پس از سیب زمینی کاشت می شود، اتفاق می افتد.

نقش منیزیم در گیاهان

اتم اصلی مولکول کلروفیل می­باشد و نقش مهمی در فعال کردن آنزیم­های درگیر در تنفس ، فتوسنتز و سنتز اسید نوکلئیک دارد. این ماده در متابولیسم و انتقال ترکیبات فسفات موجود در گیاه کمک می کند. و همچنین باعث تسهیل در جابجایی کربوهیدرات‌ها (قندها و نشاسته ها) و افزایش تولید روغن و چربی در گیاهان می شود.

عوامل کمبود در خاک

• خاک خشک ، دمای پایین خاک و خاکهایی که مقدار زیادی کلسیم و پتاسیم دارند
• خاکهای شنی با میزان سطوح تبادلی پایین (CEC کم)
• خاکهای اسیدی که منگنز و آلومینیوم بالای دارند و مانع جذب منیزیم در سطح خاک می شوند
• کاربردهای زیاد پتاسیم و آمونیوم که با جذب این ماده رقابت می­کنند.

• 

• اشکال Mg در خاک

  • محلول خاک: به راحتی در دسترس و در تعادل با بخش قابل تبادل
  • قابل تبادل: بار مثبت روی یون Mg+2 در سطح منفی رس­های خاک و مواد آلی ، که برای جذب گیاه در دسترس است نگه داشته می شود
  • غیرقابل تبادله: در مواد معدنی اولیه موجود در خاک گره خورده و در دسترس گیاه نیست.

  • روش­ های جذب توسط گیاهان

    گیاهان آن را به صورت 2+Mg که شکل قابل حل در محلول خاک است به دو روش از طریق ریشه جذب می­کنند.

    • روش غیر فعال که ناشی از جریان تعرق است
    • روش پخشیدگی در این روش یون از ناحیه­ای با غلظت زیاد به ناحیه­ای با غلظت کمتر منتقل می­شوند.

    مقدار جذب شده به میزان غلظت در محلول خاک و توانایی خاک جهت رها سازی این عنصر به محلول خاک بستگی دارد.

  • 

  • تشخیص کمبود منیزیم:

    تشخیص کمبود این عنصر بر اساس علائم کار آسانی نیست. به دلیل تحرک آن در داخل گیاه، علائم کمبود ابتدا در برگهای انتهایی دیده می شود. شایع ترین علائم کمبود شامل:

    • رشد کند برگ ها
    • زردی برگ ها به ویژه در لبه های بیرونی
    • برگ های تازه زرد با لکه های تیره
    • وجود لکه های بنفش یا قرمز روی برگ ها

    هستند. رویت علائم اغلب به میزان نوری که برگ یا گیاه در معرض آن قرار دارد، وابسته است. گیاه یا برگ هایی که در معرض نور با شدت بالا قرار دارند، اغلب علائم بیشتری را نسبت به سایرین نشان می دهند. اغلب این عنصر و اهمیت آن در تولید محصولات زراعی و کشاورزی نادیده گرفته شده است و دلیل آن را هم می توان دشواری تشخیص دقیق کمبود آن مرتبط دانست. علائم کمبود آن اغلب به صورت مستقیم قابل مشاهده نیست؛ اما بر رشد محصولات تاثیر منفی می گذارد.

  • علائم کمبود منیزیم:

    این ماده یک عنصر متحرک در گیاه است و علائم کمبود آن در قدیمی ترین برگه ها ظاهر می شود. از دست دادن رنگ سبز سالم می تواند یکی از اولین نشانه های کمبود این عنصر باشد؛ از دست دادن رنگ در واقع نشان دهنده ی کمبود کلروفیل در گیاه است. با شدید تر شدن کمبود این عنصر، ناحیه بین رگ برگ ها زرد می شود درحالی که خود رگبرگها همچنان سبز می مانند. علائم کمبود آن در سیب زمینی با از بین رفتن رنگ نوک برگ های پایینی ها نمایان می شود. همچنین زمانی که کمبود جدی تر می شود، زردی بین رگ برگ ها به سمت مرکز پیش می رود. در مراحل بسیار پیشرفته نیز، در نواحی بین رگبرگ ها لکه های مرده قهوه ای کوچکی را شاهد هستیم.

  • البته توجه داشته باشید که بیماری ها، آسیب علف کش ها و عوامل محیطی نیز باعث مرگ زودرس برگه ها می شوند؛ پس در شناسایی کمبود این عنصر باید دقت داشته باشید. کمبود این عنصر در خاک های کشاورزی که به شدت استفاده می شوند، دیده می شود. البته نمی توان هوازدگی خاک را نادیده گرفت. همچنین در خاک های شنی شسته شده و اسیدی نیز می توان این کمبود را دید.

  • 

    گیاهان حساس به کمبود

    کلم ، ذرت ، خیار ، بادمجان ، خربزه ، فلفل ، سیب زمینی ، گوجه فرنگی ، نیشکر، چغندرقند، هندوانه ، موز ، مرکبات ، سیب و انگور

    حد بحرانی در خاک و گیاه

    برای مدیریت دقیق کود تجزیه و تحلیل خاک و گیاه و نیازهای خاص محصول باید در نظر گرفته شود

    طبق آزمایش خاک حد بحرانی منیزیم برای عملکرد نسبی 90 درصد حدوداً 2/25 پی پی ام  و طبق آنالیز گیاهی غلظت در کل شاخه ­ها حدوداً برابر 15/0 درصد وزن خشک می­باشد.

  • انواع، زمان و روش استفاده از کود منیزیم

    بقایای آلی

    این ترکیبات حاوی مقدار قابل توجهی منیزیم است. هر 12 تن کود مرغی تازه می­تواند حدود 25 کیلوگرم Mgدر هکتار  به خاک اضافه کند اما سایر کودهای آلی باید به میزان 20 تن در هکتار به خاک اضافه شود که بتواند این مقدار از این عنصر را به خاک منتقل کند.

    کود سولفات منیزیم 7 آبه

    سولفات منیزیم حاوی 15 درصد MgO و 28 درصد SO3   و دارای خاصیت حلالیت بالا می­باشد همچنین به دلیل درصد بالای سولفات بیشتر در خاکهای آهکی و قابل استفاده به روش­های مختلف می­باشد. این کود را نباید با کودهای فسفاتی ترکیب کرد.

    این کود برای محصولات زراعی قبل از کشت و به صورت پاشش بر سطح خاک و یا به صورت محلول در آب آبیاری استفاده می‌شود

    مقدار این کود برای باغات مطابق با سن درخت متفاوت می­باشد. و به طور کلی در اواخر بهار بعد از  شکوفه دهی  به صورت محلول پاشی به میزان 600 گرم در 100 لیتر آب حل شود.

  • عموما جهت تاثیر سریع و بیشتر این کود را به صورت محلول پاشی روی سطح برگ استفاده می­شود.
    

    کود مایع منیزیم نیترات

    این کود از ترکیب اکسید Mg با اسید نیتریک  که دارای 7 درصد NO3 و6 درصد Mg و به صورت مایع می­ باشد.

    ازت موجود در این کود به شکل  نیترات  که این نیترات در تمام مراحل رشد به­ ویژه دمای سرد در دسترس گیاهان می­ باشد.