کمبود آهن در کلزا؛ علائم، دلایل و راهکارهای اصلاحی
کلزا یکی از مهمترین محصولات روغنی در کشور است که عملکرد مطلوب آن به تغذیه کامل و متعادل گیاه وابسته است. یکی از شایعترین مشکلات تغذیهای در کلزا، کمبود آهن (Fe) است که میتواند رشد گیاه را کند کرده، تشکیل برگ و گل را کاهش دهد و در نهایت عملکرد و کیفیت دانه را تحت تأثیر قرار دهد. شناخت علائم کمبود آهن، دلایل بروز آن و روشهای اصلاحی، نقش کلیدی در موفقیت کشت کلزا دارد.
اهمیت آهن در گیاه کلزا
آهن یک عنصر کممصرف اما حیاتی است که در فرآیندهای زیر نقش دارد:
سنتز کلروفیل و سبزینه برگها
فعالسازی آنزیمها در مسیر فتوسنتز
تنفس سلولی و تولید انرژی
تشکیل ریشه قوی و رشد رویشی
کمبود آهن باعث اختلال در سنتز کلروفیل شده و برگها رنگ سبز خود را از دست میدهند، بهخصوص برگهای جوان که حساسترین بخش به این کمبود هستند.
علائم کمبود آهن در کلزا
علائم کمبود آهن اغلب در برگهای جوان و میانگرهها مشاهده میشود، زیرا آهن تحرک کمی در گیاه دارد. مهمترین نشانهها عبارتند از:
زردی بین رگبرگی (کلروز) در برگهای جوان
رگبرگها سبز باقی میمانند در حالی که بخش بین رگها زرد یا روشن است
کاهش رشد ساقه و کوتاه شدن میانگرهها
کاهش تعداد برگها و تشکیل پنجه ضعیف
در موارد شدید، کل گیاه رنگ پریده و رشد متوقف میشود
علائم کمبود آهن در کلزا
کمبود آهن در مراحل اولیه بهسرعت قابل اصلاح است، اما در مراحل پیشرفته ممکن است اثرات آن تا زمان برداشت باقی بماند و عملکرد کاهش یابد.
دلایل کمبود آهن در خاکهای زراعی
کمبود آهن معمولاً ناشی از عدم دسترسی گیاه به عنصر است، نه لزوماً کمبود آن در خاک. عوامل مؤثر عبارتاند از:
| علت | توضیح |
|---|---|
| pH بالا (قلیایی بودن خاک) | آهن محلول در خاکهای قلیایی کاهش مییابد و جذب توسط ریشه محدود میشود |
| خاکهای سنگین و رس بالا | تهویه ضعیف و اشباع آب مانع جذب آهن میشود |
| وجود فسفر زیاد یا رسوبات کربنات کلسیم | تثبیت آهن و کاهش قابلیت دسترسی آن برای گیاه |
| کمبود رطوبت یا خشکی خاک | فعالیت ریشه کاهش یافته و جذب عناصر ریزمغذی کم میشود |
راهکارهای اصلاح کمبود آهن در کلزا
برای مدیریت کمبود آهن، روشهای زمینی و محلولپاشی توصیه میشود:
۱. اصلاح خاک
مصرف کودهای حاوی آهن کلاته (Fe-EDDHA یا Fe-DTPA)
تنظیم pH خاک با مصرف سولفات آمونیوم یا اسیدهای خاکی در صورت قلیایی بودن
افزودن مواد آلی برای افزایش قابلیت نگهداری آهن
۲. محلولپاشی برگها
محلولپاشی سریعترین و مؤثرترین روش برای اصلاح کمبود آهن است، مخصوصاً زمانی که علائم بیماری در برگها مشاهده شود. میزان مصرف معمولاً ۰.۵–۱٪ محلول کود کلات آهن در صبح زود یا عصر پیشنهاد میشود. محلولپاشی چندباره با فواصل ۱۰–۱۵ روز، اثر بهتری دارد.
علائم کمبود آهن در کلزا ۳. مدیریت آبیاری و تهویه خاک
جلوگیری از آبیاری غرقابی
خاکهای سنگین باید زهکشی مناسبی داشته باشند تا ریشهها بتوانند آهن محلول را جذب کنند
۴. استفاده از گونهها و رقمهای مقاوم
برخی واریتههای کلزا نسبت به کمبود آهن تحمل بیشتری دارند و در خاکهای قلیایی عملکرد بهتری ارائه میدهند.
نتیجهگیری
کمبود آهن در کلزا یک مشکل رایج و قابل پیشگیری است که میتواند باعث کاهش رشد، زردی برگهای جوان، اختلال در پنجهزنی و کاهش عملکرد دانه شود. شناسایی سریع علائم، اصلاح خاک با کودهای آهن کلاته، محلولپاشی برگها، مدیریت آبیاری و انتخاب ارقام مقاوم از مهمترین راهکارهای مدیریت این کمبود هستند. اجرای یک برنامه تغذیهای دقیق و علمی باعث افزایش عملکرد، بهبود کیفیت دانه و سلامت مزرعه میشود.
