برنامه تغذیه از کاشت تا برداشت لوبیا
مقدمه
لوبیا یکی از مهمترین گیاهان زراعی خانواده بقولات است که برای دستیابی به عملکرد بالا، کیفیت مناسب دانه و مقاومت بیشتر در برابر تنشهای محیطی، به یک برنامه تغذیه اصولی نیاز دارد. هرچند لوبیا قادر است بخشی از نیتروژن مورد نیاز خود را از طریق همزیستی با باکتریهای تثیتکننده نیتروژن تأمین کند، اما برای رشد مطلوب همچنان به عناصر غذایی مختلف نیاز دارد. تغذیه متعادل در تمام مراحل رشد، از کاشت تا برداشت، باعث افزایش تعداد غلاف، درشتی دانهها و کاهش خسارت بیماریها و تنشهای محیطی میشود.
اهمیت تغذیه صحیح لوبیا
برنامه تغذیه مناسب باعث میشود:
- افزایش جوانهزنی و استقرار بهتر بوتهها
- توسعه مناسب ریشه
- افزایش تعداد گل و غلاف
- کاهش ریزش گلها
- افزایش وزن هزار دانه
- بهبود کیفیت محصول
- افزایش مقاومت در برابر خشکی و بیماریها
آزمون خاک؛ اولین قدم قبل از کاشت
قبل از اجرای هر برنامه تغذیهای، انجام آزمون خاک ضروری است. نتایج آزمایش خاک مقدار عناصر غذایی، شوری، اسیدیته (pH) و میزان ماده آلی را مشخص میکند و از مصرف بیرویه کودها جلوگیری خواهد کرد.
برنامه تغذیه لوبیا قبل از کاشت
در مرحله آمادهسازی زمین، تأمین عناصر پایه اهمیت زیادی دارد.
کودهای آلی
استفاده از کود دامی کاملاً پوسیده به میزان ۲۰ تا ۳۰ تن در هکتار باعث افزایش ماده آلی خاک، بهبود تهویه، افزایش ظرفیت نگهداری آب و رشد بهتر ریشه میشود.
کود فسفر
فسفر نقش مهمی در رشد ریشه و تشکیل گل دارد. معمولاً از سوپر فسفات تریپل یا دیآمونیوم فسفات بر اساس آزمون خاک استفاده میشود.
کود پتاس
پتاس باعث افزایش کیفیت غلاف، مقاومت به خشکی و بهبود انتقال مواد غذایی در گیاه میشود. سولفات پتاسیم یکی از بهترین منابع پتاس برای لوبیا محسوب میشود.
عناصر ریزمغذی
در خاکهای دارای کمبود، استفاده از سولفات روی، سولفات منگنز یا کودهای میکرو گرانوله هنگام آمادهسازی زمین توصیه میشود.
تغذیه هنگام کاشت
در زمان کاشت بهتر است بخشی از کودهای فسفره و پتاسه به صورت نواری در کنار بذر قرار گیرند تا ریشههای جوان سریعتر به عناصر غذایی دسترسی داشته باشند.
در این مرحله استفاده از کودهای زیستی حاوی باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن نیز میتواند موجب افزایش رشد اولیه گیاه شود.
برنامه تغذیه پس از سبز شدن
حدود ۳ تا ۴ هفته پس از سبز شدن، گیاه وارد مرحله رشد رویشی میشود.
در این مرحله میتوان از:
- کودهای نیتروژنه به مقدار محدود
- کودهای کامل NPK مانند 20-20-20
- اسیدهای آمینه
- هیومیک اسید
استفاده کرد تا رشد برگ و ساقه تقویت شود.
نکته: مصرف بیش از حد نیتروژن باعث رشد بیش از اندازه برگها و کاهش تشکیل غلاف خواهد شد.
تغذیه در مرحله قبل از گلدهی
این مرحله یکی از حساسترین مراحل رشد لوبیا است.
توصیه میشود از کودهای زیر استفاده شود:
- کودهای پتاس بالا
- کودهای فسفر بالا
- محلولپاشی بور
- روی
بور باعث افزایش گردهافشانی، تشکیل گل و کاهش ریزش گلها میشود.
تغذیه در زمان گلدهی
در دوره گلدهی باید از ایجاد تنش غذایی جلوگیری شود.
کودهای مناسب این مرحله عبارتند از:
- پتاسیم
- کلسیم
- اسیدهای آمینه
- جلبک دریایی
این ترکیبات باعث افزایش تشکیل غلاف و کاهش ریزش گل خواهند شد.
برنامه تغذیه در زمان تشکیل غلاف
پس از تشکیل غلاف، نیاز گیاه به پتاس افزایش پیدا میکند.
در این مرحله میتوان از:
- سولفات پتاسیم
- نیترات پتاسیم
- کودهای پتاس بالا مانند 12-12-36
استفاده کرد.
پتاس باعث افزایش اندازه غلاف، پر شدن بهتر دانهها و افزایش کیفیت محصول میشود.
تغذیه در مرحله پر شدن دانه
در این مرحله مصرف کودهای دارای پتاس، منیزیم و ریزمغذیها میتواند موجب افزایش وزن دانه و بهبود کیفیت برداشت شود.
در صورت مشاهده علائم کمبود، محلولپاشی عناصر ریزمغذی نیز توصیه میشود.
نقش عناصر غذایی در رشد لوبیا
نیتروژن
- رشد رویشی
- افزایش سبزینه
- تشکیل پروتئین
فسفر
- توسعه ریشه
- افزایش گلدهی
- تسریع رسیدگی محصول
پتاسیم
- افزایش کیفیت غلاف
- مقاومت به خشکی
- بهبود انتقال مواد غذایی
کلسیم
- استحکام دیواره سلولی
- کاهش پوسیدگی بافتها
منیزیم
- تشکیل کلروفیل
- افزایش فتوسنتز
گوگرد
- ساخت پروتئین
- افزایش کیفیت دانه
روی
- رشد جوانهها
- تشکیل هورمونهای رشد
بور
- گردهافشانی
- تشکیل غلاف
- افزایش تعداد دانه
آهن
- تولید کلروفیل
- جلوگیری از زردی برگها
علائم کمبود عناصر غذایی در لوبیا
| عنصر | مهمترین علائم کمبود |
|---|---|
| نیتروژن | زرد شدن برگهای پایینی |
| فسفر | کوچک شدن گیاه و بنفش شدن برگها |
| پتاس | سوختگی حاشیه برگ |
| آهن | زردی بین رگبرگهای برگهای جوان |
| روی | کوچک شدن برگها |
| بور | ریزش گل و کاهش تشکیل غلاف |
| منیزیم | زردی بین رگبرگهای برگهای پیر |
توصیههای مهم برای افزایش عملکرد لوبیا
- کوددهی را بر اساس آزمون خاک انجام دهید.
- از مصرف بیش از حد کودهای نیتروژنه خودداری کنید.
- محلولپاشی را در ساعات خنک روز انجام دهید.
- از اختلاط کودهای ناسازگار پرهیز کنید.
- آبیاری منظم همراه با تغذیه مناسب موجب افزایش عملکرد میشود.
- در صورت استفاده از کودهای زیستی، از مصرف همزمان سموم ناسازگار خودداری کنید.
جمعبندی
اجرای یک برنامه تغذیه اصولی از زمان آمادهسازی زمین تا مرحله برداشت، نقش مهمی در افزایش عملکرد و کیفیت لوبیا دارد. استفاده متعادل از کودهای آلی، فسفره، پتاسه، نیتروژنه و ریزمغذیها، همراه با مدیریت صحیح آبیاری و انجام آزمون خاک، موجب تولید بوتههای سالم، افزایش تعداد غلاف و دستیابی به محصولی با کیفیت و بازارپسند خواهد شد.
