شته آفتابگردان؛ علائم خسارت، روشهای کنترل و پیشگیری
شتهها از آفات مهم آفتابگردان هستند که با مکیدن شیره گیاهی میتوانند باعث ضعف بوته، پیچیدگی و تغییر شکل برگها و کاهش رشد گیاه شوند. در صورت افزایش جمعیت، شتهها با ترشح عسلک باعث چسبناک شدن سطح برگ و رشد قارچهای دودهای نیز میشوند. کنترل بهموقع این آفت، بهویژه در مراحل حساس رشد آفتابگردان، اهمیت زیادی دارد.
شته آفتابگردان چیست؟
شتهها حشرات کوچک و نرمبدنی هستند که معمولاً بهصورت گروهی روی قسمتهای جوان گیاه، پشت برگها، ساقه و گاهی روی طبق آفتابگردان دیده میشوند.
یکی از شتههایی که میتواند روی آفتابگردان خسارت ایجاد کند، شته سیاه آفتابگردان با نام علمی Aphis helianthi است. البته گونههای دیگری از شتهها نیز ممکن است به آفتابگردان حمله کنند؛ بنابراین شناسایی دقیق گونه در صورت نیاز باید توسط کارشناس انجام شود.
علائم خسارت شته در آفتابگردان
۱. تجمع شتهها روی قسمتهای جوان
شتهها معمولاً در قسمتهای جوان و نرم گیاه، پشت برگها و نزدیک جوانهها تجمع پیدا میکنند. در صورت افزایش جمعیت، تعداد زیادی حشره روی اندامهای مختلف گیاه قابل مشاهده است.
۲. پیچیدگی و بدشکلی برگها
مکیدن شیره گیاهی توسط شتهها باعث اختلال در رشد طبیعی برگها میشود. برگهای آلوده ممکن است پیچیده، چروکیده یا بدشکل شوند.
۳. زرد شدن برگها
در آلودگی شدید، شتهها مقدار زیادی از شیره گیاهی را مصرف میکنند و برگها ممکن است بهتدریج زرد و ضعیف شوند.
۴. کاهش رشد بوته
تغذیه مداوم شتهها از شیره گیاهی میتواند رشد بوته را کاهش دهد. این خسارت در گیاهان جوان اهمیت بیشتری دارد.
۵. ترشح عسلک
شتهها هنگام تغذیه مقدار زیادی ماده قندی به نام عسلک ترشح میکنند. عسلک روی سطح برگها و سایر اندامهای گیاه تجمع پیدا میکند و باعث چسبناک شدن آنها میشود.
۶. رشد قارچهای دودهای
عسلک ترشحشده توسط شتهها میتواند شرایط مناسبی برای رشد قارچهای دودهای فراهم کند. در نتیجه سطح برگ ممکن است با لایهای تیره یا سیاه پوشیده شود و توان فتوسنتزی آن کاهش پیدا کند.
۷. کاهش عملکرد
اگر جمعیت شتهها بالا باشد و آفت برای مدت طولانی روی گیاه باقی بماند، کاهش رشد و اختلال در فعالیت برگها میتواند در نهایت باعث کاهش عملکرد و وزن دانه شود.
شته آفتابگردان چگونه گسترش پیدا میکند؟
شتهها قدرت تکثیر بالایی دارند و در شرایط مناسب میتوانند در مدت کوتاهی جمعیت خود را افزایش دهند. برخی شتهها بهصورت بالدار نیز ظاهر میشوند و میتوانند به گیاهان دیگر و مزارع مجاور منتقل شوند.
وجود علفهای هرز میزبان نیز میتواند به حفظ جمعیت شتهها در اطراف مزرعه کمک کند.
چه شرایطی باعث افزایش جمعیت شته آفتابگردان میشود؟
شرایط مناسب دمایی، وجود رشد تازه در گیاه و دسترسی کافی به میزبان میتواند باعث افزایش جمعیت شتهها شود.
عواملی مانند موارد زیر نیز میتوانند به افزایش خسارت کمک کنند:
- وجود علفهای هرز میزبان
- رشد رویشی زیاد گیاه
- حضور تعداد کم دشمنان طبیعی
- شرایط مناسب برای تکثیر شته
- استفاده بیرویه از حشرهکشهای وسیعالطیف و از بین رفتن حشرات مفید
دشمنان طبیعی شته آفتابگردان
یکی از مهمترین نکات در مدیریت شتهها، توجه به دشمنان طبیعی آنهاست. حشرات مفیدی مانند کفشدوزکها، لارو مگسهای گلزار و بالتوریها از شتهها تغذیه میکنند و میتوانند جمعیت آفت را بهصورت طبیعی کاهش دهند.
بنابراین پیش از استفاده از سموم، بهتر است میزان جمعیت شته و تعداد دشمنان طبیعی در مزرعه بررسی شود.
روشهای کنترل شته آفتابگردان
مدیریت شته بهتر است بر اساس کنترل تلفیقی آفات (IPM) انجام شود.
۱. پایش منظم مزرعه
بهطور مرتب پشت برگها، ساقه و قسمتهای جوان گیاه را بررسی کنید. مشاهده زودهنگام کلنیهای شته میتواند از افزایش شدید جمعیت جلوگیری کند.
۲. کنترل علفهای هرز
حذف علفهای هرز میزبان در داخل و اطراف مزرعه میتواند به کاهش محلهای پناه و تکثیر شته کمک کند.
۳. حفظ حشرات مفید
از مصرف بیرویه حشرهکشهای وسیعالطیف خودداری کنید. حفظ کفشدوزکها، بالتوریها و سایر دشمنان طبیعی میتواند نقش مهمی در کنترل جمعیت شته داشته باشد.
۴. استفاده از روشهای غیرشیمیایی
در آلودگیهای محدود، بسته به مرحله رشد گیاه و شدت آلودگی، میتوان از روشهای مدیریتی غیرشیمیایی استفاده کرد و از گسترش کلنیها جلوگیری کرد.
۵. استفاده از حشرهکشها
اگر جمعیت شته از سطح قابل قبول اقتصادی بیشتر شود و دشمنان طبیعی نتوانند آن را کنترل کنند، ممکن است استفاده از حشرهکش ضروری باشد.
نوع حشرهکش باید بر اساس محصول ثبتشده برای آفت موردنظر روی آفتابگردان، ماده مؤثره، مرحله رشد گیاه و دستور مصرف درجشده روی برچسب انتخاب شود.
از سمپاشی بیرویه و استفاده مکرر از یک ماده مؤثره خودداری کنید؛ زیرا میتواند باعث کاهش حشرات مفید و افزایش خطر مقاومت آفت به حشرهکش شود.
بهترین زمان کنترل شته آفتابگردان
بهترین زمان مبارزه با شته، زمانی است که جمعیت آفت در حال افزایش است اما هنوز کلونیها بهشدت گسترش پیدا نکردهاند. به همین دلیل، بازدید منظم از مزرعه و تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
در زمان تصمیمگیری برای سمپاشی باید علاوه بر تعداد شتهها، مرحله رشد آفتابگردان، شدت خسارت و میزان فعالیت دشمنان طبیعی نیز بررسی شود.
آیا شته آفتابگردان به گیاه ویروس منتقل میکند؟
برخی گونههای شته میتوانند ناقل بیماریهای ویروسی گیاهان باشند. بنابراین اهمیت شته فقط به خسارت مستقیم ناشی از مکیدن شیره گیاهی محدود نمیشود و در برخی شرایط میتواند در انتقال عوامل ویروسی نیز نقش داشته باشد.
جمعبندی
شته آفتابگردان با تغذیه از شیره گیاهی میتواند باعث پیچیدگی و زردی برگها، کاهش رشد بوته، ترشح عسلک و رشد قارچهای دودهای شود و در جمعیتهای بالا عملکرد محصول را کاهش دهد.
برای کنترل این آفت، پایش منظم مزرعه، کنترل علفهای هرز، حفظ دشمنان طبیعی و استفاده منطقی از حشرهکشهای مناسب اهمیت زیادی دارد. پیش از سمپاشی نیز باید شدت آلودگی و نقش حشرات مفید در کنترل طبیعی آفت بررسی شود.
