کرم طوقه‌بر کلم بروکلی؛ علائم خسارت و روش‌های کنترل
مقدمه
کرم طوقه‌بر یکی از آفات خسارت‌زای محصولات سبزی و صیفی است که می‌تواند به بوته‌های جوان کلم بروکلی حمله کند. این آفت با جویدن ساقه در نزدیکی سطح خاک، باعث قطع شدن بوته یا آسیب به طوقه می‌شود. در نتیجه، انتقال آب و مواد غذایی به قسمت‌های بالایی گیاه مختل شده و بوته ممکن است پژمرده شود یا از بین برود. خسارت این آفت در مرحله استقرار نشاها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا از دست رفتن حتی تعداد محدودی بوته می‌تواند تراکم نهایی مزرعه و عملکرد محصول را کاهش دهد.
از آنجا که لاروها بیشتر در شب فعالیت می‌کنند و در طول روز در خاک یا زیر بقایای گیاهی پنهان می‌شوند، ممکن است عامل خسارت در بازدیدهای معمول به‌راحتی دیده نشود. شناخت علائم و بررسی خاک اطراف بوته‌های آسیب‌دیده، در تشخیص به‌موقع این آفت اهمیت زیادی دارد.
کرم طوقه‌بر چیست؟
کرم‌های طوقه‌بر معمولاً لارو برخی شب‌پره‌های خانواده شب‌پره‌های جغدی هستند. گونه‌هایی مانند کرم طوقه‌بر سیاه با نام علمی Agrotis ipsilon و کرم طوقه‌بر رنگارنگ با نام علمی Peridroma saucia می‌توانند به محصولات خانواده کلمیان، از جمله بروکلی، خسارت وارد کنند.
لارو این آفات بدنی نسبتاً نرم، بدون موهای قابل‌توجه و رنگی متغیر از خاکستری تا قهوه‌ای تیره دارد. برخی گونه‌ها دارای خطوط طولی یا لکه‌های مشخص روی بدن هستند. یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده آن‌ها این است که هنگام لمس یا احساس خطر، بدن خود را جمع می‌کنند و به شکل حرف C درمی‌آورند.
حشرات بالغ، شب‌پره‌هایی با بال‌های معمولاً خاکستری یا قهوه‌ای هستند. خسارت اصلی مربوط به مرحله لاروی است؛ زمانی که لاروها از ساقه، برگ‌های نزدیک خاک و گاهی بخش‌های دیگر گیاه تغذیه می‌کنند.
چرخه زندگی و شرایط فعالیت آفت
چرخه زندگی کرم طوقه‌بر شامل چهار مرحله تخم، لارو، شفیره و شب‌پره بالغ است. حشرات بالغ پس از جفت‌گیری، تخم‌های خود را بسته به گونه، روی برگ‌ها، ساقه‌ها یا بقایای گیاهی نزدیک سطح خاک قرار می‌دهند. تخم‌ها پس از مدتی تفریخ می‌شوند و لاروهای جوان فعالیت تغذیه‌ای خود را آغاز می‌کنند.
لاروها در مراحل ابتدایی ممکن است از برگ‌ها تغذیه کنند، اما با رشد بیشتر، برخی گونه‌ها به ساقه در نزدیکی سطح خاک حمله می‌کنند. این لاروها معمولاً شب‌ها فعال‌تر هستند و در طول روز در زیر خاک، کلوخه‌ها یا بقایای گیاهی پنهان می‌شوند. پس از تکمیل رشد، لارو وارد مرحله شفیرگی می‌شود و در نهایت شب‌پره بالغ از آن خارج می‌شود.
وجود علف‌های هرز فراوان، بقایای گیاهی و پوشش گیاهی متراکم پیش از کاشت می‌تواند شرایط مناسبی برای حضور برخی گونه‌های طوقه‌بر فراهم کند. بنابراین، آماده‌سازی صحیح زمین پیش از انتقال نشاها اهمیت زیادی دارد.
علائم خسارت کرم طوقه‌بر کلم بروکلی
خسارت این آفت معمولاً به‌صورت موضعی در بخش‌هایی از مزرعه ظاهر می‌شود. ممکن است چند بوته در یک ردیف ناگهان پژمرده شوند یا ساقه آن‌ها در نزدیکی سطح خاک قطع شده باشد.
مهمترین علائم عبارت‌اند از:
- قطع شدن ساقه در نزدیکی خاک: لارو با جویدن ساقه، ارتباط بخش هوایی گیاه با ریشه را مختل می‌کند.
- پژمردگی ناگهانی بوته: بوته‌هایی که ساقه آن‌ها به‌طور کامل قطع نشده است، ممکن است به دلیل آسیب بافتی پژمرده شوند.
- افت تراکم بوته‌ها: در آلودگی شدید، تعداد بوته‌های سالم کاهش می‌یابد و بخش‌هایی از ردیف خالی می‌مانند.
- جویده شدن برگ‌های پایینی: برخی لاروها از برگ‌هایی که نزدیک سطح خاک قرار دارند تغذیه می‌کنند و سوراخ‌های نامنظم ایجاد می‌کنند.
- وجود لارو در خاک: با کنار زدن خاک اطراف بوته آسیب‌دیده یا بررسی زیر کلوخه‌ها ممکن است لارو خمیده‌شده به شکل C مشاهده شود.
این علائم می‌توانند با خسارت جوندگان، آسیب مکانیکی، بیماری‌های طوقه یا مشکلات ریشه اشتباه گرفته شوند. برای تشخیص دقیق، باید ساقه، طوقه و خاک اطراف بوته بررسی شود.
روش‌های پیشگیری از آلودگی
۱. کنترل علف‌های هرز پیش از کاشت: علف‌های هرز و بقایای گیاهی در حاشیه مزرعه ممکن است پناهگاه یا منبع غذایی لاروها باشند. حذف آن‌ها پیش از انتقال نشاها به کاهش احتمال آلودگی کمک می‌کند.
۲. آماده‌سازی مناسب زمین: شخم و عملیات خاک‌ورزی متناسب با شرایط خاک و سامانه کشت می‌تواند برخی مراحل آفت را در معرض شکارچیان طبیعی و شرایط نامساعد محیطی قرار دهد. زمان انجام این عملیات باید با توجه به وضعیت مزرعه انتخاب شود.
۳. استفاده از نشاهای سالم و قوی: نشاهای سالم و مستقرشده معمولاً بهتر از بوته‌های ضعیف می‌توانند خسارت محدود را تحمل کنند. انتقال نشا در شرایط مناسب و مدیریت صحیح آبیاری، استقرار سریع‌تر بوته‌ها را تسهیل می‌کند.
۴. پایش پیش از کاشت: در مزارعی که سابقه خسارت کرم طوقه‌بر دارند، خاک و علف‌های هرز اطراف زمین را پیش از کاشت بررسی کنید. شناسایی آفت پیش از استقرار محصول، امکان انتخاب روش کنترل مناسب را افزایش میدهد.
روش‌های کنترل کرم طوقه‌بر
۱. جمع‌آوری دستی لاروها
در کشت‌های کوچک، بوته‌های قطع‌شده یا پژمرده را بررسی کنید و خاک اطراف آن‌ها را به‌آرامی کنار بزنید. لاروهای پیدا‌شده را می‌توان به‌صورت ایمن جمع‌آوری و حذف کرد. بررسی هنگام غروب یا شب، زمانی که لاروها فعال‌تر هستند، ممکن است نتیجه بهتری داشته باشد.
۲. استفاده از محافظ طوقه
در باغچه‌ها و کشت‌های محدود، قرار دادن محافظ فیزیکی مناسب در اطراف ساقه نشا می‌تواند دسترسی لارو به ساقه را کاهش دهد. محافظ باید به‌اندازه کافی در خاک قرار بگیرد و بدون آسیب‌زدن به ساقه نصب شود. این روش بیشتر برای مقیاس‌های کوچک کاربرد دارد و جایگزین پایش مزرعه نیست.
۳. حفاظت از دشمنان طبیعی
سوسک‌های شکارگر، برخی زنبورهای پارازیتوئید و مگس‌های پارازیتوئید می‌توانند در کاهش جمعیت کرم‌های طوقه‌بر نقش داشته باشند. کاهش مصرف غیرضروری حشره‌کش‌های وسیع‌الطیف به حفظ این موجودات مفید کمک می‌کند؛ هرچند در آلودگی شدید ممکن است کنترل طبیعی به‌تنهایی کافی نباشد.
۴. کنترل شیمیایی هدفمند
اگر بررسی مزرعه حضور لارو و خسارت در حال گسترش را تأیید کند، استفاده از حشره‌کش ثبت‌شده برای محصول و آفت هدف می‌تواند بررسی شود. زمان و شیوه کاربرد اهمیت زیادی دارد، زیرا لاروها ممکن است در خاک یا زیر بقایای گیاهی پنهان باشند. انتخاب ماده مؤثره باید بر اساس مقررات محلی و توصیه کارشناس انجام شود. دُز مصرف، تجهیزات حفاظت فردی و فاصله آخرین کاربرد تا برداشت باید دقیقاً مطابق برچسب رعایت شود. از سم‌پاشی پیشگیرانه و بی‌هدف خودداری کنید و برای کاهش خطر مقاومت، گروه‌های شیمیایی را طبق دستورالعمل تخصصی مدیریت کنید.
جمع‌بندی
کرم طوقه‌بر کلم بروکلی با آسیب به ساقه و طوقه، به‌ویژه در مراحل اولیه رشد، می‌تواند موجب پژمردگی و از بین رفتن بوته‌ها شود. کنترل علف‌های هرز، آماده‌سازی مناسب زمین، استفاده از نشاهای سالم و بررسی بوته‌های آسیب‌دیده از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند. در صورت مشاهده خسارت، ابتدا باید حضور لارو تأیید شود و سپس روش مناسب با توجه به شدت آلودگی انتخاب گردد. مدیریت تلفیقی و اقدام به‌موقع می‌تواند از کاهش تراکم بوته‌ها و افزایش هزینه‌های تولید جلوگیری کند.
