سن پسته و راه های کنترل آن
سن پسته چیست؟
سن پسته، حشرهایست که انواع مختلف آن، بین 8 تا 18 میلیمتر طول دارد. این حشرات با حمله به باغات پسته، در تضعیف محصول باغ پسته از نظر کیفیت و کمیت تاثیر فراوانی دارد. سن در تمام مراحل رشد و باردهی میتواند به درخت پسته آسیب بزند.
سن پسته در فصل زمستان، زیر درختان کوهی یا علوفه پناه میگیرد و منتظر بهبود هوا میماند. با اتمام آخرین موج هوای سرد در اسفند یا فروردین هر سال، سن از مخفیگاه خود خارج شده و به دنبال میزبان برای تغذیه میگردد.
اغلب سنهای پسته در مناطق اطراف باغات و در بین درختها و درختچههای وحشی محلی به دنبال میزبان میگردند اما اگر به هر دلیلی مانند خشکسالی، محیط اطراف باغات از نظر پوشش گیاهی فقیر شوند، باغات پسته هدف بعدی سنها خواهند بود. این آفت یکی از دلایل مهمی است که باعث میشود درختان پسته بازدهی خوبی نداشته باشند.
مشخصات آفت سن پسته
سنهای زیانآور پسته که تاکنون در مناطق پستهکاری کشور شناساییشدهاند، بهطور عمده متعلق به خانوادههای pentatomidae (سن های بدبو) و lygaeidae (سن های بذرخوار) میباشند. این حشرات قادرند از مرحله تشکیل تا رسیدن کامل میوه با تغذیه از میوه پسته، ایجاد خسارت نمایند.
زمستان گذرانی بهصورت حشره کامل زیر بوتههای گیاهان و پناهگاههای مختلفی میباشد. سن های کامل در اواسط فروردین از محلهای زمستان گذران خارجشده و از میزبانهای تازه روئیده بهویژه اسفندماه تغذیه و به روی آنها تخمریزی میکنند.
در صورت نامساعد شدن شرایط طبیعی و خشک شدن میزبانهای وحشی و بالا رفتن جمعیت به سمت باغات پسته هجوم میآورند. ابتدا از علفهای هرز اطراف و داخل باغهای پسته و سپس از میوههای پسته تغذیه میکنند.
سن سبز با لکه سفید، سن سبز یک دست و سن قرمز، 3 تا 5 نسل در سال و سن قهوهای یک نسل در سال دارد.
گونههای مختلف سن های درختان پسته
درختان پسته دارای گونههای مختلفی از سن ها هستند. جنسها و گونههای سن شناختهشده در باغات پسته در ایران عبارتاند از:
- سن قرمز با نام علمی lygaeus pandurus
- سن سبز دارای لکه سفید در انتهای سپرچه جنس Brachynema spp.
- سن سبز یکدست و فاقد لکه سفید در انتهای سپرچه از جنس Acrosternum spp.
- سن قهوهای از جنس Apodiphus spp.
سن قهوه ای پسته
سنهای بذرخوار
این نوع سن، بیش از 4000 گونه مختلف دارد که در سرتاسر دنیا، بلای جان محصولات کشاورزی هستند. اغلب، انواع این نوع سن در ماه اردیبهشت به پسته حمله میکنند که به دلیل حساسیت پسته در این مرحله و آسیبپذیر بودن این گیاه، صدمات زیادی از سن دریافت میکند.
با گذشت زمان و تشکیل پوسته مقاوم پسته، این آفت هم به مرور باغات شما را ترک خواهد کرد. البته لازم به ذکر است که برخی از انواع سن بذرخوار در باغ پسته حضور دارند اما از علفهای هرز تغذیه میکنند.
سنهای بدبو
از مرحله تشکیل میوه تا زمانی که پستههای باغ شما کاملا برسند، سنهای بدبو دشمن آنها هستند. سن بدبو انواع مختلفی دارد. این آفت معمولا به رنگ قرمز یا سبز دیده میشود. آفات سبز رنگ غالبا نسبت به نور حساس هستند و جذب آن میشوند.
این موضوع به باغداران کمک میکند تا به کمک تلههای نوری بتوانند با این نوع آفت مبارزه کنند. سن پسته قرمز اما، واکنشی به نور نمیدهد. مبارزه با سن بدبوی قرمز دشوارتر از تمام انواع سن پسته میباشد؛ زیرا این نوع آفت نه تنها به نور واکنش نمیدهد بلکه پس از تغذیه از میوه پسته، درخت را ترک میکند.
این در حالی است که معمولا آفات روی درخت باقی میمانند. ترک پستهها توسط سن سبز باعث میشود استفاده از سمها پاسخ خاصی به باغدار ندهد؛ مگر اینکه در لحظه تغذیه سن از درخت، سمپاشی انجام شود.
سنک پسته چیست؟
سنک پسته همانطور که از نامش پیداست، ابعاد کوچکتری نسبت به سن دارد. معمولا مشاهده این آفات کمی سختتر از سن پسته میباشد. سنک هم مانند سن بذرخوار، با سفت شدن پوسته سخت پسته دیگر توان خسارت زدن به آن را ندارد اما تا زمانی که این پوسته تشکیل شود، سنکها به دلیل تعداد زیاد، جنب و جوش بیشتر و کوچکی جثه، قابلیت نابود کردن پستهها را دارند.
در دوره رشد پسته و پیش از تشکیل پوسته سخت آن، باید به وسیله بررسی تصادفی خوشههای پسته، از وجود سنک پسته آگاهی یافت. روال کار این است که خوشه پسته جوان را تکان داده و همزمان یک سینی زیر آن بگیرید. اگر یک سنک در یک خوشه از هر درخت مشاهده شد، باید به صورت جدی نسبت به مبارزه با این آفت پسته اقدام کنید.
علائم ابتلا درختان پسته به سن و سنک چیست؟
همانطور که گفتیم، سنک پسته بیشتر در دوران قبل از تشکیل پوست سخت پسته و سن پسته در تمام طول رشد آن میتواند خسارت به بار بیاورد. حال میخواهیم ببینیم پستهای که به این آفات مبتلا باشد، چه علائمی از خود نشان میدهد. موارد زیر، از جمله نشانههای آفتزدگی پسته به وسیله سن و سنک هستند.
- ریختن میوههای درخت به صورت خشکیده شده
- ماسوی شدن پسته به دلیل فرورفتگی خرطوم آفت و انتقال نوعی قارچ توسط سنکها
- لکههای تیره رنگ روی میوه پسته در اوایل فصل رشد
- خروج شیره گیاه از میوه پسته
- لکههای سفید داخلی در دوره نهایی رشد (فصل تابستان)
- هر یک از نشانههای بالا الزاما به معنای آفتزدگی نیست. بلکه نشانههای فوق شما را از نیاز به بررسی بیشتر درختان آگاه میکند تا به سرعت، فرآیند مبارزه با سن پسته را آغاز کنید.
خسارت سن پسته روشهای مبارزه با سن و سنک پسته
در ادامه چند روش کاربردی برای مبارزه با این آفات را بیان کردهایم:
سمپاشی با سموم و روغنها
اگرچه برخی از انواع سن و سنک به سختی گیر سمها میافتند اما به هر حال، سمپاشی باغات پسته تا حد زیادی میتواند از حمله آفات به پسته جلوگیری کند. البته باید به یاد داشته باشید که سمپاشی شما باید اصولی و حساب شده باشد زیرا سمپاشی بیش از حد میتواند گونههای شکارچی را نابود کرده و وضعیت آفت سن را وخیمتر کند.
خسارت سن پسته جلوگیری از آسیب زدن به بوتههای وحشی اطراف
همانطور که گفتیم، انتخاب اول سن و سنک پسته برای زیست بهاره و تابستانه، بوتههای وحشی اطراف باغات است. بوتههایی نظیر اسفند و گز، برای زندگی سن پسته ایدهآل هستند و در صورتی که انسان این زیستگاهها را نابود نکند، آفات به باغات پسته حمله نخواهند کرد. بنابراین، توصیه میشود با جلوگیری از نابودی این پوششهای گیاهی، سپر حفاظتی پستههای خود در برابر آفات را نابود نکنید.
نگه داشتن علفهای هرز در فصل ابتدایی رشد پسته
چیدن علفهای هرز در ماههای انتهایی رشد پسته، به افزایش مقاومت آن در برابر آفات کمک میکند اما در فصول ابتدایی رشد، علفهای هرز یک هدف بیخطر برای سن و سنکهایی هستند که به باغ شما حملهور شدهاند. در واقع علفهای هرز در ابتدای فرآیند رشد پسته یک سپر دفاعی برای آن است و در انتهای رشد پسته، برای آن خطرساز خواهد بود.
استفاده از کودهای مناسب
کوددهی به وسیله کودهایی که میتوانند مقاومت پسته در برابر آفات و بیماریها را افزایش دهند، یکی دیگر از روشهای کاهش خسارات شما در برابر آفاتی نظیر سن پسته است. این کودها به نوعی درختهای پسته شما را واکسینه میکنند و در صورت بروز خطر، منجر به مقاومت بیشتر گیاه در برابر آسیبدیدگی میشوند.
زمان مصرف کود برای مبارزه با سن پسته
بهترین زمان مصرف را با توجه به نیاز گیاه و کمبود خاک معین میکنیم اما با توجه به این که سن و سنک از همان ابتدا تا زمان برداشت محصول آن را تهدید میکنند، بهتر است از زمانی که پسته حالت فندقی به خود گرفت (اوایل تشکیل میوه) کود استفاده شود.
مبارزه شیمیایی
استفاده از سموم شیمیایی به تراکم جمعیت آفت و مرحله رشدی گیاه و میوه پسته بستگی دارد. در مرحله قبل از سخت شدن پوست استخوانی خسارت سن ها شدیدتر میباشد.
در صورت لزوم و مشاهده حشرات کامل (حداقل یک جفت سن بر روی هر درخت) و پوره های سن در خوشههای درختان پسته میتوان مبارزه شیمیایی را آغاز نمود. به این منظور از حشرهکشهای فنیتروتیون (سومیتیون) 1.5 تا 2 در هزار و افوریا به نسبت 0.3 در هزار استفاده نمایید.
