مگس فری گندم و راه های کنترل آن

مقدمه

مگس فری گندم یا مگس گیاهک غلات در ایران ابتدا در سال ۱۳۳۳ توسط دواچی شرح داده شده است. حشره کامل این آفت مگس خیلی کوچکی است که طول آن حدود 1/5 میلیمتر می باشد.

مگس فری گندم یکی از آفات مهم در اروپا بوده و به خصوص در نواحی شمال این قاره که در تابستان بارندگی زیاد می بارد شیوع دارد. در کشورهای حوزه مدیترانه مانند فلسطین، سوریه، ترکیه، اسپانیا، ایتالیا، مصر و اسرائیل نیز وجود آفت مذكور ذکر شده ولی خسارت آن زیاد نمی باشد. در ایران مگس گندم در ورامین شیوع داشته و احتمالا در سایر مناطق کشور نیز وجود دارد.

شکل و زیست شناسی:

رنگ عمومی مگس سیاه براق و سر آن دارای یک جفت چشم مرکب بزرگ است. پیشانی سیاه براق و در قاعده آن سه عدد چشم ساده وجود دارد. شاخکها کوتاه و آرواره ها سیاه مایل به قهوه ای یا سیاه هستند. طول و عرض سر با یکدیگر برابرند. سینه سیاه براق و در بالا اندکی برآمده و پوشیده از مو می باشد.

شکم از پنج قطعه که دارای مو هستند تشکیل شده و رنگ آن در قسمت پشتی سیاه براق و در ناحیه شکمی سیاه مات می باشد. پاها به رنگ سیاه بوده و بالها شفاف و اندکی دودی و پوشیده از موهای بسیار ریز هستند.

تخم حشره:

تخم حشره سفیدرنگ، براق و طول آن 0/7 میلیمتر است. رنگ لارو سبز متمایل به سفید و طول آن ۴-۵ میلیمتر و سر آن باریک و قسمت انتهای بدن نسبتا تخت و دارای دو برجستگی است که روی آنها منافذ تنفسی لارو قرار دارند. لارو دارای دو شاخک کوتاه استوانه ای بوده و انتهای آن به یک بند بیضی شکل ختم می شود. شفیره حشره قهوه ای رنگ می باشد.

تخمریزی:

مگس گندم در نسل اول برای تخمریزی خود بوته های جوان غلات را که بیش از ۲-۳ برگ ندارند ترجیح می دهد و زراعتهای کرپه بیش از مزارع هراکش یا دیرکاشت مورد حمله قرار می گیرند.

دوره لاروی:

مواد موجود در جوانه ها که ارزش غذایی بسیاری دارند رشد سریع لاروها را سبب می شود. جوانه های مبتلا زرد رنگ شده و روی هر کدام ۳-۵ عدد لارو ملاحظه می گردد. لاروها در اواسط خرداد ماه در داخل نسوج برگهای انتهائی تبدیل به شفیره می شوند. دوره لاروی ۲-۳ هفته و دوره شفیرگی دو هفته به طول می انجامد.

لاروهای جوان:

لاروهای جوان نسل دوم آفت خود را به دانه های شیری گندم که در حال تشکیل هستند رسانیده و از آنها تغذیه می نمایند. این حشره ممکن است تا ۳ نسل در سال داشته باشد و در نسل دوم حشره ماده روی دانه ها تخمریزی می نماید.

زمستانگذرانی حشره:

مگس فری گندم زمستان را به صورت لارو بسر می برد و در اوائل بهار تبدیل به شفیره می شود و حشرات کامل مگس از اواسط تا اواخر بهار ظاهر می گردند و بیشتر در ساعات گرم روز پرواز می کنند. حشرات کامل ۷-۱۰ روز بعدجفتگیری کرده و ماده ها تخم های خود را پشت کلئوپتیل می گذارد. هر حشره ماده ۲۰-۶۰ عدد تخم میگذارد  و تخم ها پس از ۴-۵  روز تفریخ می شوند و لاروها وارد جوانه و ساقه مرکزی می شوند و با تغذیه جوانه های دیگری ظاهر می شوند که آنها راهم از بین می برند.

کنترل آفت:

در مناطقی که این آفت شیوع دارد حتی المقدور بایستی از کشت غلات بهاره خودداری نمود و یا زودتر بکارند تا در موقع ظهور مگسهای کامل بوته ها باندازه کافی رشد کرده باشند.

این طریقه فقط برای جلوگیری از صدمات نسل اول مگس گندم مؤثر واقع می شود و برای نسل دوم تأثیر ندارد.  معمولا خسارت نسل دوم نیز در اطراف تهران زیاد نمی باشد. این آفت نسل تابستانه خود را روی علفهای هرز خانواده گندمیان سپری می کند  لذا توصیه می شود که نسبت به وجین و مبارزه با علفهای هرز میزبان آفت اقدام نمایید.