کمبود آهن در گیاهان و راه های درمان آن

کمبود آهن یکی از مشکلاتی است که یک گیاه در طول دوران زندگی خود شاید با آن مواجه شود. کمبود آهن در گیاهان منجر به پژمرده شدن و مرگ آن‌ها خواهد شد. به صورت کلی هنگامی که رنگ برگ‌های گیاه شروع به تغییر می‌کند و شما شاهد تغییر در فرم گیاه هستید، باید به دنبال علائم کمبود آهن در گیاهان باشید. ممکن است مشکل از جای دیگری باشد، اما عمومی‌ترین مشکل، کمبود آهن است. اما ابتدا کمی با خود آهن و اهمیت آن آشنا شویم.

درباره آهن

آهن (Fe) ششمین عنصر فراوان در جهان و چهارمین عنصر فراوان در پوسته زمین است.

برای اکثر موجودات زنده روی زمین، Fe یا آهن یک عنصر اساسی است. با این حال، ویژگی های شیمیایی آن در محیط های دارای اکسیژن، دسترسی به آن را محدود می کند.

در نتیجه، کمبود آهن یک پدیده گسترده در میان حیوانات و گیاهان است.

طبق WHO، کم خونی (از جمله کم خونی ناشی از کمبود آهن) بیش از 2 میلیارد نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می دهد.

در محصولات زراعی و به ویژه در گیاهانی که در خاک آهکی رشد می کنند، کمبود آهن یک اختلال اساسی در تغذیه است که باعث کاهش رشد رویشی و کاهش عملکرد و افت کیفیت محصول می شود.

درک نحوه واکنش گیاهان به محدودیت Fe در سطح پروتئومی، لایه جدیدی از اطلاعات در مورد فرآیند هموستاز Fe را فراهم می کند که در نهایت می تواند به کاهش اثرات کمبود آهن در محصولات کمک کند.

این بررسی، به صورت جامع، نتایج عمده ای راجع به سازگاری های متابولیکی که تحت شرایط کمبود آهن در ریشه ها و تیلاکوئیدهای چندین گونه گیاهی رخ می دهد، خلاصه می کند و جهت گیری های تحقیقاتی آینده را در این زمینه برجسته می کند.

علائم کمبود آهن در گیاهان

کلروسیس بخشی از اولین و اصلی‌ترین علائم کمبود آهن در گیاهان است. کلروسیس روندی است که در آن برگ گیاه زردتر از حالت عادی خواهد شد. عموما برگ‌هایی که جوان‌تر هستند به این مشکل دچار می‌شوند و برگ‌های قدیمی‌تر تا مدتی در امان خواهند بود. در کنار رنگ زرد، شاهد رگه‌هایی از رنگ سبز خیلی تیره خواهید بود. همه چیز شبیه به یک سری رگ عنکبوتی خواهد شد.

در برخی موارد هم اگر اوضاع خیلی بد باشد، کل گیاه زرد یا سفید خواهد شد و کناره‌های برگ به خاطر مرگ سلول‌ها از بین می‌روند و قهوه‌ای رنگ خواهند شد که به وجود آمدن این مشکل از دیگر علائم کمبود آهن در گیاهان میباشد. توجه کنید که شاید یک شاخه از گیاه کمبود آهن داشته باشد و شاخه دیگر کاملا حالتی عادی را تجربه کند.

علائم کمبود آهن در درختان میوه:

از علائم کمبود آهن در درختان میوه می توان به زرد شدن تدریجی بافت بین رگبرگ ها در برگ های جوان اشاره کرد. درحالی که خود رگ برگ ها تمایل دارند که سبز بمانند. در صورتی که وضعیت کنترل نشود، ممکن است این موضوع در سرتاسر گیاه پیشرفت کند و باعث شود نوک و حاشیه برخی از برگ ها قهوه ای شده و خشک و شکننده شوند.

اما دلیل کمبود آهن در گیاهان چیست؟

حال که با علائم کمبود آهن در گیاهان آشنا شدیم میخواهیم به دلیل وقوع این مشکل بپردازیم. جالب است بدانید که دلایل عمده‌ای برای این مشکل وجود ندارد و نمی‌توان تنها به یک نکته اشاره کرد.

کمبود آهن عموما در خاک‌هایی رخ می‌دهد که قلیایی هستند و آهک دارند. البته که آهن زیادی در خاک قلیایی وجود دارد، اما شرایط باعث می‌شود که آهن جامد شود و گیاه نتواند آن را برای رساندن به ریشه پردازش کند. میزان آهن تا زمانی که شما شرایط خاک را تغییر دهید، غیرقابل دسترس خواهد بود.

مشکلات تنفسی هم اهمیت بالایی دارد. اگر دمای خاک پایین باشد، هوا به خوبی جریان نخواهد داشت. اگر فضای کافی هم در گلدان وجود نداشته باشد احتمالا دچار این مشکل شوید. آبیاری زیاد هم تاثیر آهن را کاهش می‌دهد.

چه راه‌هایی برای رفع کمبود آهن در گیاهان وجود دارد؟

برای رفع علائم کمبود آهن در گیاهان می‌توانید در هنگام رشد گیاه، به آن کود آهن اضافه کنید. آهن برای رشد گیاه ضروری است و اضافه کردن میزان کود مناسب خطری ندارد. در فصول مختلف سال، مخصوصا فصولی که سرد می‌شود میزان آهن شاید در خاک کم باشد. در چنین زمانی می‌توانید کود اضافه کنید.

اما کود آهن محصولی قوی است که باید از آن به اندازه استفاده کرد. مثلا در هر هزار متر مربع، تنها اجازه دارید ۳۰ گرم کود آهن استفاده کنید. اگر به دنبال میزان مصرف کود آهن برای گیاهان آپارتمانی هستید باید از یک متخصص حتما مشاوره بگیرید. اندازه خاک و گلدان شما متغیر خواهد بود و باید به اندازه از کود استفاده کنید. اما به جز استفاده از کود آهن، چند راه دیگر هم برای رفع کمبود آهن در گیاهان وجود دارد.

تنظیم pH خاک :

•  میزان قلیایی بودن خاک را کاهش دهید. باید میزان pH خاک خود را اندازه بگیرید. اگر این میزان از ۷ بالاتر بود، پس باید آن را پایین بیاورید.

خاک رس :

• اگر خاک رس در گلدان شما وجود دارد، باید آن را اصلاح کنید. رس مواد ابتدایی و طبیعی لازم را در خود ندارد. به همین خاطر گیاه نمی‌تواند آهن لازم را از رس جذب کند. اگر مشکل از خاک رس باشد، باید از یک کمپوست یا محصولی طبیعی همانند آن برای اصلاح خاک استفاده کنید.

• فضا و رطوبت :

  • فضای کم در گلدان یا رطوبت زیاد خاک، باعث می‌شود که ریشه هوا و آهن کافی را جذب نکند. فضای کم خاک را فشرده می‌کند و نباید اجازه دهید چنین اتفاقی رخ دهد. سیستم آبیاری خود را هم تغییر دهید و اجازه دهید که گیاه بهتر خشک شود.

  فسفر خاک :

  • استفاده از کود بد باعث می‌شود که فسفر خاک بالا برود. فسفر بالا، باعث ایجاد کمبود آهن در گیاهان خواهد شد. پس از کود بهتری استفاده کنید.