اسکای مو و روش های درمان آن

اسکای مو یکی از مهم‌ترین و مخربترین بیماری‌های انگور در جهان  است که باعث کاهش رشد و محصول در تمام مراحل کشت و پرورش آن می‌شود. قارچ Phaeoacremonium minimum، به‌عنوان عامل اصلی این بیماری در جهان شناخته شده و بیماری‌زایی آن روی انگور در ایران به اثبات رسیده است. در تاکستان‌ها، درختچه ­های مادری و مواد تکثیری آلوده و خاک منابع اصلی زادمایه به شمار می‌روند. مهم‌ترین راه ورود بیمارگر و شیوع آلودگی زخم‌های ناشی از هرس به شمار می‌رود.عوامل محیطی و فصلی مختلفی از جمله تنش خشکی و صدمات ناشی از یخبندان، در بروز نشانه‌های بیماری مؤثر هستند. روش مدیریت بیماری مبتنی بر پیشگیری از شیوع آن با هرس و معدوم کردن اندام‌های آلوده و تیمار زخم‌های ناشی از هرس با قارچ‌کش‌ها پیشنهاد شده‌اند.

نحوه خسارت اسکای مو:

از آنجایی که بیماري اسکا یک بیماري پیچیده و مرکب است می تواند علائم مرفولوژیکی و تغییرات
فیزیولوژیکی مختلفی را در انگور ایجاد کند. این بیماري به دو شکل، سندروم مزمن و سندروم حاد دیده می شود. سندروم هاي اسکا به طور قابل ملاحظه اي عمر سودمند تاکستان ها را کوتاه می کنند. علایم ظاهري اسکا،شامل بافت مردگی بین رگبرگی، خشکیدگی شاخه ها و لکه هاي کوچک روي میوه است که می تواند در تمام یا بخشی از درخت ظاهر شود.

الف-سندروم مزمن اسکای مو:

اسکاي مزمن شامل علایم روي برگ ها، حبه ها، خوشه ها، ریشه ها، جوانه ها و نیز علایم درون تنه و شاخه هاي اصلی است.
1-علایم برگی
علایم اولیه برگی به صورت لکه هاي سبز روشن یا کلروتیک بین رگبرگ ها و یا در طول حاشیه برگ ها به شکل مدور یا نامنظم گسترش می یابند. این لکه ها به تدریج به هم پیوسته و نکروتیک می شوند و سرانجام تنها رگبرگ اصلی به صورت نواري سبز رنگ و غیرآلوده باقی می ماند. زمانی که بافت هاي کلروتیک برگ رنگ آن از زرد به قهوه اي تغییر می یابد، برگ هاي بیمار الگوي پوست ببري (stripe Tiger) به خود می گیرند. گاهی اوقات نواحی نکروتیک سطح برگ خشک شده و جدا می شوند و حاشیه برگ به صورت نامنظم باقی می ماند.

2-علایم روي حبه ها و خوشه ها
نقاط ریز به رنگ قهوه اي تیره، بنفش یا ارغوانی به تعداد کم یا زیاد روي پوست حبه ها توسعه می یابد که به آن خال سیاه (سرخجه سیاه) می گویند. در حبه هاي داراي لکه هاي زیاد، پوست ترك خورده و حتی شکاف هاي عرضی یا طولی بر می دارد. چنین میوه هایی، چروکیده و خشکیده شده و نهایتا می ریزند. علایم روي میوه لزوما هر ساله به همراه علایم برگی ظاهر نمی شود.

3-علایم درون تنه و شاخه هاي اصلی
اشکال مهم پوسیدگی درون تنه و شاخه هاي اصلی می تواند به شکل پوسیدگی سفید و پوسیدگی قهوه اي باشد.
الف: پوسیدگی سفید: روي گیاهان بالغ (بالاي هشت سال) علایم درونی شامل پوسیدگی سفید است که به تدریج چوب سخت را به توده اي نرم، شکننده و اسفنجی تبدیل می کند. پوسیدگی اغلب از زخم هاي بزرگ هرس شروع شده، تا بافت چوبی امتداد یافته و یا محدود به بافت هاي قدیمی تر می ماند. همچنین ممکن است در امتداد استوانه مرکزي (آوندها) گسترش یابد. گاهی اوقات به هم پیوستن یا رسیدن پوسیدگی به سطح، سبب ایجاد ترك در طول تنه شده که آن را ترك خوردگی می گویند.

ب- پوسیدگی قهوه اي: پوسیدگی قهوه اي تنه انگور به اشکال مختلف دیده می شود که عبارتند از:
– در برش عرضی نقاط قهوه اي تیره یا سیاه دیده می شود که این نقاط پراکنده یا منظم در اطراف حلقه رشد سالیانه یا بافت چوب نزدیک به مغز وجود دارند. در برش طولی، رگه هاي سیاه تا قهوه اي تیره دیده می شود.

– وجود نواحی صورتی مایل به قهوه اي یا قرمز تیره مایل به قهوه اي که اغلب از نقاط سیاه در مغز تنه یا در حاشیه بافت هاي مرده و پوسیده توسعه می یابند.

لازم به ذکر است، تیپ هاي مهم پوسیدگی و تغییر رنگ چوب می تواند در نتیجه برخی تغییرات فیزیولوژیکی و ساختاري ایجاد شوند. این تغییرات فیزیولوژیکی و ساختاري عبارتند از:
– تغییرات فیزیکی و شیمیایی که سبب ورود آب و هوا به داخل زخم می شود و واکنش میزبان به چنین زخم هایی به صورت تخریب، اکسید شدن و تیرگی بافت است.
– تغییرات ایجاد شده توسط آنزیم هاي تجزیه کننده سلولز یا چوب (سلولولیتیک یا لیگنولیتیک) به وجود آمده از قارچ هاي همراه با اسکا است.
– تیلوز ایجاد شده توسط تنظیم کننده هاي رشد و انسداد آوندها، که یا در اثر صمغ هاي ترشح شده از سلول هاي پارانشیمی چوب آلوده بوده و یا مواد با وزن مولکولی بالا، تولید شده توسط بیمارگر، است.
– نکروز سلول هاي پارانشیمی چوب، درنتیجه تولید توکسین ها توسط بیمارگر و یا فیتوآلکسین تولید شده توسط میزبان درنتیجه واکنش دفاعی یا هر دو است.

4-علایم روي ریشه ها:علایم بیشتر به صورت تغییر رنگ ریشه است، اما به ندرت خطوط سیاه رنگی نیز در سراسر طول ریشه دیده می شود. هر چند علایم روي ریشه در درختان انگور آلوده همیشه وجود ندارد.
5-علایم روي جوانه ها:علایم در بهار به صورت تاخیر و یا ضعف رشد جوانه ها می تواند شروع شود.

ب-سندروم حاد اسکای مو (آپوپلکسی، سکته مو، مرگ ناگهانی مو)

سندروم حاد اسکا، به طور ناگهانی در اواسط تابستان با پژمردگی برخی از سرشاخه ها و گاهی تمامی سرشاخه ها آشکار می شود. برگ هاي سبز به ظاهر سالم، سبز کم رنگ شده و سریعا پژمرده و در چند روز کاملا خشک می شوند.سکته مو، در تابستان هاي گرم رخ می دهد. به ویژه زمانی که پس از بارندگی شاهد هواي گرم و خشک باشیم. این موضوع می تواند با افزایش سریع غلظت و فعالیت متابولیت هاي سمی در زمان تعرق مرتبط باشد.

منابع آلودگی (اینوکولوم):
مشاهده و گسترش بیماري اسکا در طول ردیف ها و پشته هاي درختان انگور، نشان می دهد که اینوکولوم قارچ Phaeoacremonium spمی تواند توسط وسایل قلمه زنی و هرس منتقل شود. اسپور گونه هاي .  از طریق
هوا منتشر می شود. بنابراین اینوکولوم هوابرد این قارچ ها یک منبع مهم آلودگی در ایجاد بیماري از طریق زخم
هاي هرس به شمار می رود. از دیگر راه هاي گسترش اسکا، اندام هاي تکثیري (قلمه ها و ساقه هاي زیرزمینی) آلوده به قارچ هاي . Phaeoacremonium است که این آلودگی نهفته یا از گیاهان مادري و یا از نهال ها و قلمه هاي ریشه داري ایجاد شدند که در هنگام تکثیر آلوده شده اند. حشرات قارچ خوار و کنه ها، می توانند در تماس با این گونه قارچ ها باعث انتشار اسپورها شوند خاك نیز به عنوان یکی دیگر از منابع اینوکولوم محسوب می شود.

بخش دوم: دستورالعمل اجرایی کنترل اسکای مو

بیماري اسکا توسط چند گونه قارچ ایجاد می شود و تاکنون محققان براي مبارزه با این بیماري راهکارهاي مختلفی ارائه داده اند.

کنترل مکانیکی
از روش هاي مبارزه با این بیماري می توان به کاربرد روش هاي مکانیکی مانند هرس شاخه هاي آلوده، خارج کردن بقایاي آلوده از تاکستان و سوزاندن آن ها، اشاره کرد.
کنترل شیمیایی
هنوز روش کنترل شیمیایی مناسبی براي بیماري اسکا معرفی نشده است. لیکن کاربرد برخی آفت کش ها براي کنترل بیماري توصیه شده است.

 براساس تحقیقات انجام شده توسط محققین موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، فوزتیل آلومینیوم (80%WG، دو در هزار) یکی از قارچ کش هایی است که نتایج مطلوبی در کنترل بیماري به همراه داشته است. بدین ترتیب که سمپاشی روي اندام هاي هوایی انجام می شود. چهار نوبت سمپاشی در فواصل 10 روز بعد از شکوفه دهی و حداقل در سه سال متوالی توصیه شده است.

استفاده از قارچ کش هاي گروه تریازول (Triazole )مانند پنکونازول (20%EW، یک در هزار) یا
سایپرکونازول+کاربندازیم (42%SC، نیم در لیتر)، بعد از هرس، توصیه شده است. این قارچ کش ها خاصیت سیستمیک دارند و روي طیف وسیعی از قارچ ها موثر هستند. برخی از این گروه قارچ کش ها در دزهاي مصرفی بسیار پایین نیز موثرند.

رنگ آمیزي تنه با مخلوط قارچ کش نیز توصیه شده است. پنکونازول، تتراکونازول، سایپرکونازول قبل از شکوفه دهی به صورت پوشش سطح تنه درختچه هاي آلوده همراه با رنگ هاي پلی آکریلیک می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

به طور کلی براي مدیریت بیماري اسکا در باغ ها و خزانه هاي تولید نهال انگور رعایت اصول زیر ضروري است:

عملیات زراعی و باغی بعد از بروز علایم اسکای مو

 از سوزاندن بقایا و یا قطعه قطعه کردن بقایاي آلوده در داخل باغ انگور جدا خودداري شود و بقایاي آلوده براي امحاء، به بیرون از باغ انتقال یابد.
 قطع کردن و ریشه کنی درختان خشکیده و بیرون بردن آن ها از باغ هاي انگور و سوزاندن آن ها
 درختان آلوده به بیماري علامت گذاري شود و هرس ابتدا روي درختان انگور سالم و سپس روي درختان آلوده صورت گیرد و محل هرس با چسب باغبانی پوشانده شود.
 در تربیت و هرس انگور سعی شود با حداقل زخم و یا زخم هاي کوچکی انجام گیرد که بتواند به سرعت ترمیم یابد و از نفوذ قارچ هاي مولد بیماري جلوگیري شود.
 زمان هرس نیز باید طوري انتخاب شود که زخم هاي حاصل از هرس در حداقل زمان بهبود یابند.
 استفاده از ابزارهاي تمیز و ضدعفونی شده براي انجام هرس. ضدعفونی ابزارآلات با فرمالین، محلول سولفیت، استفاده از آب داغ (51 درجه سلسیوس به مدت 30 دقیقه) به ویژه در خزانه ها براي تولید نهال هاي فاقد آلودگی ضروري است.

در مجموع مدیریت باغ شامل هرس به موقع و مناسب و پوشاندن محل زخم ها با قارچ کش و یا پوشش هاي مناسب، تهیه قلمه از تاکستان هاي سالم و مورد تایید و کاهش تنش از جمله آبیاري به موقع و تغذیه مناسب می تواند نقش مهمی در کاهش این بیماري داشته باشد.