زنجرک ذرت و راه های کنترل آن

گونه های مختلف زنجرک در مزارع ذرت باعث ایجاد خسارت می شوند. زنجرک ذرت ناقل بسیاری از بیماری ها مانند بیماری کوتولگی در مزارع زیر کشت ذرت می باشد. آفت زنجرک از اوایل دوره ی رشدی گیاه در مزرعه وجود داشته و باعث خسارت می شود و می توان گفت اکثر خسارت این آفت در مراحل اولیه رشد ذرت می باشد زیرا این آفت زمانی که هوا گرم می شود و فعالیت رویشی گیاه زیاد می شود از مزرعه خارج می شوند.

آشنایی با زنجرک ذرت و کنترل آن

4 گونه زنجرک از خانواده Delphacidae به‌نام‌های Laodelpha striatellus Fallen، Toya propinqua Fieber، Sogatella suezenisis،  Unkanodes latespinosa Dlap، Matsumuraدر بعضی از مزارع ذرت، برنج و غلات در استان‌های فارس، کرمانشاه، همدان، اصفهان، خراسان، لرستان، کهگیلویه و بویر احمد، بلوچستان، کردستان و گلستان جمع‌آوری و شناسایی شده‌اند.

شکل شناسی زنجرک ذرت

حشره کامل 

افراد بالغ این گونه‌ها حشرات نسبتاً کوچکی به‌طول تقریبی 3 میلی‌متر هستند که ابتدا سفید رنگ هستند، ولی با رشد حشره به رنگ خاکستری متمایل به قهوه‌ای در می‌آیند. بال‌ها به‌جز در قسمت نوک، دارای نقاط قهوه‌ای و سیاه بوده و بقیه آن شفاف است. زنجرک‌های بالغ این خانواده دارای یک خار مشخص و بزرگ روی ساق پای عقب می‌باشند. حشرات بالغ و پوره‌ها از قسمت پایه برگ و ساقه تغذیه می‌کنند.

تخم
تخم‌ها استوانه‌ای شکل و به‌طول 0/8 میلی‌متر می‌باشند که در اپیدرم زیرین برگ و بین رگبرگ‌ها گذاشته می‌شوند.

پوره
پوره‌ها بدون بال و دارای پاهای عقبی قوی هستند، به‌طوری که حشره قادر به جهیدن می‌باشد. این حشره دارای 5 سن پورگی است.

خسارت زنجرک ذرت

پوره‌ها و بالغین زنجرک‌های ذرت با تغذیه از شیره برگ‌های ذرت سبب ایجاد خسارت مستقیم و با انتقال بیماری‌های ویروسی باعث خسارت غیر مستقیم می‌گردند. بیشترین خسارت در مراحل اولیه رشد بوته ذرت است که به توقف رشد آن منجر می‌شود. میزان حساسیت ارقام مختلف ذرت به این زنجرک‌ها متفاوت است. در ارقام حساس، این آفت در ابتدا موجب ظهور لکه‌های زرد کوچک در قاعده برگ‌ها شده و سپس قیف ذرت به رنگ زرد درآمده و علائمی شبیه به علائم کمبود مواد ریز مغذی در روی آن به‌وجود می‌آید. در مراحل رشدی بالاتر، برگ‌های اولیه و مسن به رنگ قرمز ارغوانی درآمده و از ادامه رشد باز می‌مانند. در صورت تشکیل گل‌های نر، اندازه گل‌ها کوچک می‌شود و گل‌های ماده محدود و بلال‌ها با دانه‌های کم تشکیل می‌گردند. اگر آلودگی در مراحل پیشرفته رشد ذرت صورت گیرد به‌جز تغییر رنگ در برگ‌های بالایی به‌صورت قرمز ارغوانی و تا حدی توقف رشد، علامت دیگری ظاهر نمی‌گردد. زنجرک‌های ذرت ناقل بیماری ویروس موزائیک نواری برگ و بیماری کوتولگی زبر ذرت می‌باشند.

 روش‌های کنترل و مبارزه

الف- زراعی

1- شخم پس از برداشت محصول: به‌منظور انتقال بقایای ذرت به عمق خاک، شخم پس از برداشت توصیه می‌شود، زیرا در تقلیل جمعیت این زنجرک‌ها مؤثر است.
2- اجرای تناوب زراعی و حذف علف‌های هرز که پناهگاه‌های زمستانه آفت می‌باشند، در تقلیل جمعیت زنجرک‌ها مؤثر است.
3- انجام کشت به‌موقع: کاشت زود هنگام قبل از افزایش جمعیت زنجرک‌ها و جلوگیری از مصادف شدن مراحل اولیه رشد ذرت با تراکم جمعیت آفت، در کاهش انبوهی آن مؤثر است.
4- استفاده مناسب از ارقام متحمل: بعضی از ارقام ذرت به زنجرک‌ها متحمل هستند که استفاده از آن‌ها یکی از راهکارها در جهت مدیریت کنترل تلفیقی آفت است.

ب- شیمیایی

باتوجه به اینکه این آفت در تمام مزارع ایران با انبوهی بالا در مراحل اولیه رشد مشاهده می‌شود، لذا باید در دو ماه اول رشد گیاه که خسارت آن قابل توجه است با استفاده از سمومی نظیر امولسیون زولن 35% به‌نسبت 3 تا 3/5 لیتر در هکتار در جهت کنترل آفت اقدام نمود.