نماتد سیستی چغندر قند؛ علائم، خسارت و روشهای کنترل
مقدمه
نماتد سیستی چغندر قند یکی از مهمترین آفات خاکزی مزارع چغندر قند است که میتواند خسارت قابل توجهی به محصول وارد کند. این آفت با تغذیه از ریشه گیاه، رشد طبیعی آن را مختل کرده و موجب کاهش عملکرد و کیفیت ریشه میشود. در صورت عدم مدیریت صحیح، جمعیت نماتد در خاک به مرور افزایش یافته و خسارت آن در سالهای بعد نیز بیشتر خواهد شد. آشنایی با علائم، شرایط گسترش و روشهای کنترل نماتد سیستی چغندر قند نقش مهمی در کاهش خسارت این آفت دارد.
نماتد سیستی چغندر قند چیست؟
نماتد سیستی چغندر قند (Heterodera schachtii) یکی از نماتدهای انگل گیاهی است که به ریشه چغندر قند حمله میکند. ماده بالغ پس از تکمیل چرخه زندگی به یک سیست قهوهایرنگ تبدیل میشود که حاوی صدها تخم بوده و میتواند سالها در خاک زنده بماند. همین ویژگی، کنترل این آفت را دشوار میکند.
علائم آلودگی
در مزارع آلوده، گیاهان معمولاً رشد ضعیفی دارند و بهصورت لکهای در مزرعه مشاهده میشوند. مهمترین علائم عبارتاند از:
- زرد شدن برگها بهویژه در هوای گرم
- کاهش رشد و کوتاه ماندن بوتهها
- پژمردگی گیاه در ساعات گرم روز
- کاهش وزن و اندازه ریشه
- افزایش تعداد ریشههای فرعی و ایجاد حالت ریشریش در ریشه
- مشاهده سیستهای سفید و سپس قهوهای روی ریشه با ذرهبین
خسارت نماتد سیستی چغندر قند
خسارت نماتد سیستی چغندر قند
این نماتد با تغذیه از ریشه، جذب آب و عناصر غذایی را مختل میکند و در نتیجه:
- عملکرد ریشه کاهش مییابد.
- درصد قند چغندر کاهش پیدا میکند.
- گیاه نسبت به تنش خشکی حساستر میشود.
- احتمال آلودگی به برخی بیماریهای ریشه افزایش مییابد.
- در آلودگیهای شدید، کاهش عملکرد میتواند بسیار قابل توجه باشد.
شرایط مناسب برای گسترش آفت
عوامل زیر باعث افزایش جمعیت نماتد در مزرعه میشوند:
- کشت مداوم چغندر قند یا سایر گیاهان میزبان
- انتقال خاک آلوده توسط ماشینآلات کشاورزی
- استفاده از نشا یا خاک آلوده
- رعایت نکردن تناوب زراعی
- خاکهای سبک با زهکشی مناسب که شرایط مطلوبی برای فعالیت نماتد فراهم میکنند.
روشهای پیشگیری و کنترل
رعایت تناوب زراعی
اجرای تناوب با گیاهان غیرمیزبان به مدت چند سال، مؤثرترین روش کاهش جمعیت نماتد در خاک است.
استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل
در مناطقی که آلودگی وجود دارد، استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل میتواند خسارت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
کنترل علفهای هرز میزبان
برخی علفهای هرز از خانواده چلیپاییان و سایر گیاهان میزبان، باعث حفظ و افزایش جمعیت نماتد در خاک میشوند؛ بنابراین کنترل آنها ضروری است.
رعایت بهداشت مزرعه
تمیز کردن ادوات کشاورزی قبل از ورود به مزارع سالم و جلوگیری از انتقال خاک آلوده، از انتشار نماتد جلوگیری میکند.
مدیریت تغذیه و آبیاری
تغذیه متعادل و آبیاری اصولی باعث تقویت رشد گیاه و افزایش تحمل آن در برابر خسارت نماتد میشود.
استفاده از نماتدکشها
در مزارعی که آلودگی شدید است، میتوان با نظر کارشناس و طبق دستورالعملهای فنی از نماتدکشهای مجاز استفاده کرد. این روش معمولاً در کنار سایر روشهای مدیریتی بیشترین تأثیر را دارد.
راهکارهای کاهش خسارت
برای کاهش خسارت نماتد سیستی چغندر قند، بهتر است مجموعهای از روشهای مدیریتی بهطور همزمان اجرا شود. رعایت تناوب زراعی، استفاده از بذر مناسب، کنترل علفهای هرز، جلوگیری از انتقال خاک آلوده و تقویت گیاه، بهترین نتایج را در مدیریت این آفت به همراه دارد.
جمعبندی
نماتد سیستی چغندر قند یکی از مهمترین آفات ریشه این محصول است که با کاهش رشد گیاه، افت عملکرد و کاهش درصد قند، خسارت اقتصادی قابل توجهی ایجاد میکند. از آنجا که سیستهای این نماتد سالها در خاک زنده میمانند، پیشگیری اهمیت بیشتری نسبت به درمان دارد. رعایت تناوب زراعی، استفاده از ارقام مقاوم، بهداشت مزرعه، کنترل علفهای هرز و مدیریت صحیح تغذیه و آبیاری، از مهمترین راهکارهای کنترل و کاهش خسارت این آفت محسوب میشوند.
