نماتد پسته و راه های درمان آن
نماتد پسته با نام علمی Meloidogyne spp، از مهمترین آفات ریشهای باغات پسته محسوب میشود. این جانوران بیمهره و کرمشکل بسیار ریز در خاک زندگی میکنند و بافت هدف آنها ریشه درختان است. آفت نماتد درخت پسته در استانهای کرمان، سمنان، یزد و خراسان جنوبی که بیشترین سطح باغات پسته را دارند، شیوع بیشتری دارد. شناخت دقیق علائم، روشهای پیشگیری و درمان این آفت برای حفظ سلامت باغ پسته شما ضروری است.
نماتد پسته چیست؟
همانطور که گفته شد نماتد پسته نوعی کرم بسیار ریز است که به خانواده جانوران بیمهره و کرمشکل تعلق دارد. این موجودات که شکلی شبیه به نخ دارند. نماتدها تنفسی متفاوت با بسیاری از جانداران دارند؛ آنها اکسیژن را مستقیماً از طریق پوست خود جذب میکنند و دستگاه گردش خون ندارند. وقتی این کرمها به ریشههای درختان پسته حمله کنند، با استفاده از اجزای دهانی خود که شکل سوزن دارند، به ریشهها ضربه زده و مواد داخل سلولها را میمکند. این فرآیند باعث ایجاد تورمهایی روی ریشه میشود که به درخت آسیب میرساند و آن را ضعیف میکند. این کرمها درون این تورمها زندگی کرده و از مواد غذایی موجود در آن تغذیه میکنند.
نماتد پسته چه خسارتی به باغات وارد می کند؟
نماتد پسته با حمله به حیاتی ترین عضو گیاه یعنی ریشه و درگیر نمودن سیستم گردش مواد مغذی مورد نیاز گیاه، رشد و نمو (حیات) گیاه را تضعیف می کند. بعد از تخم گذاری در قسمت های مختلف ریشه و گسترش یافتن تا حدی که دیگر قسمت های مویی ریشه قادر به جذب مواد غذایی نیستند، ماموریت خود را تا مرگ گیاه که در این مورد درخت پسته است ادامه میدهند.
نماتد پسته خسارات قابلتوجهی به باغات پسته وارد میکند که عبارتند از:
1. آسیب به ریشهها
نماتدها با نفوذ به ریشه درختان پسته، گرههای ریشهای (تورم یا گال) ایجاد میکنند. این گرهها عملکرد طبیعی ریشه را مختل کرده و جذب آب و مواد غذایی را کاهش میدهند. در نتیجه، درختان ضعیف شده و رشد آنها متوقف میشود.
2. کاهش تولید محصول
به دلیل ضعف درختان، کیفیت و کمیت محصول به شدت کاهش مییابد. میوهها کوچکتر شده و درصد خندانی پستهها نیز کم میشود، که مستقیماً بر درآمد باغداران تأثیر میگذارد.
3. افزایش حساسیت به تنشها
درختان آلوده به نماتد مقاومت کمتری در برابر تنشهای محیطی نظیر کمآبی، شوری خاک و بیماریهای دیگر دارند. این وضعیت میتواند منجر به کاهش طول عمر درختان شود.
4. خشکیدگی تدریجی درختان
با ادامه فعالیت نماتد، ریشهها به مرور زمان تخریب شده و درخت قادر به تأمین نیازهای حیاتی خود نخواهد بود. این مسئله به خشکیدگی کامل یا مرگ تدریجی درخت منجر میشود.
5. افزایش هزینههای تولید
مبارزه با نماتد و تلاش برای احیای درختان آلوده، هزینههای اضافی برای باغداران به همراه دارد. این هزینهها شامل خرید سموم، کودهای خاص و نهال جایگزین است.
6. کاهش ارزش زمین کشاورزی
زمینهایی که آلوده به نماتد هستند، بهرهوری پایینی داشته و ارزش اقتصادی آنها کاهش مییابد. این موضوع در بلندمدت میتواند بر وضعیت مالی کشاورزان تأثیر منفی بگذارد.
در مجموع، نماتد پسته تهدیدی جدی برای سلامت درختان و بهرهوری باغات است و کنترل آن نیازمند اقدامات پیشگیرانه و مدیریت اصولی است.
پیشگیری از نماتد پسته
همیشه نباید منتظر مشکل باشیم تا بعد به دنبال درمان آن بگردیم. باغداران لازم است که قبل از ایجاد مشکل، به پیشگیری و مراقبت از درختان خود بپردازند. برای پیشگیری از نماتد پسته و مدیریت این آفت در باغات، میتوانید رویکردهای زیر را به کار ببرید:
- استفاده از کودهای شیمیایی: مصرف کودهای حیوانی پوسیده همراه با پتاس یا فسفات، مانند سولفات پتاسیم (سولوپتاس)، کود اوره فسفات، سوپر فسفات و اسید فسفریک، میتواند به کنترل نماتدها کمک کند. این کودها باید به صورت چالکود عمیق در خاک اطراف ریشهها قرار داده شوند تا به تقویت و گسترش ریشهها کمک کنند.
- بهبود بافت خاک: بافت خاک میتواند تأثیر بسزایی در فعالیت و تکثیر نماتدها داشته باشد. خاکهای سبک و شنی آسانتر میتوانند نماتدها را در خود جای دهند، بنابراین افزایش سنگینی بافت خاک، مانند اضافه کردن خاک رس یا مواد آلی، میتواند در کاهش فعالیت نماتدها مؤثر باشد.
- استفاده از ارقام مقاوم: برخی از ارقام پسته مانند بنه کوهی و پسته بادامی زرندی نشان دادهاند که در برابر نماتد مقاومتر هستند. انتخاب این ارقام میتواند به کاهش خسارات ناشی از نماتدها کمک کند.
- رعایت بهداشت باغ: اطمینان از سلامت نهالها قبل از کاشت و استفاده از ادوات و ابزارهای پاک و ضدعفونی شده میتواند در جلوگیری از ورود و گسترش نماتدها به باغات مؤثر باشد.
- آبیاری مناسب: مدیریت آبیاری و جلوگیری از استفاده آب آلوده به نماتد میتواند از انتقال نماتدها به بخشهای سالم باغ جلوگیری کند.
با اجرای این راهکارها، میتوانید برای مدت طولانی از باغ پسته خود در برابر آسیبهای ناشی از نماتدها محافظت کنید.
درمان نماتد پسته
اگر درختان پسته شما به نماتد پسته دچار شدهاند، باید هرچه سریعتر به فکر راه مبارزه با نماتد ریشه باشید. درمان نماتد پسته به دلیل تأثیرات طولانیمدت و پنهان این آفت، نیازمند صبر و استفاده از روشهای مؤثر است. در ادامه، چندین روش درمانی برای کنترل و کاهش اثرات نماتد پسته معرفی میشود که میتوانید برای مقابله با این آفت به کار گیرید.
عوامل مؤثر بر رشد نماتد پسته
اگر شما هم مثل خیلی از کشاورزان عزیز نگران آفت نماتد پسته هستید، بهتر است بدانید که این آفت میتواند از راههای مختلف وارد باغات شما شود و به سرعت گسترش یابد. در اینجا چند عامل مهم که باعث رشد و انتشار نماتدها میشود، برایتان آوردهایم تا در حفظ سلامت باغتان بیشتر دقت کنید.
انتقال نهال آلوده: یکی از اصلیترین راههای ورود نماتد به باغات، جابجایی نهالهای آلوده به زمینهای سالم است؛ بنابراین، انتخاب نهالهای سالم و بررسی آنها قبل از کاشت اهمیت زیادی دارد.
استفاده از ابزار و ادوات آلوده: ادوات کشاورزی که در مزارع آلوده استفاده میشوند، میتوانند خاک آلوده را به نقاط دیگر منتقل کنند. پس تمیز کردن و ضدعفونی کردن ابزارآلات قبل از استفاده در هر باغ جدید، بسیار مهم است.
آبیاری آلوده: آبیاری از منابع آب آلوده به نماتد میتواند بهراحتی این آفت را به باغات و مزارع سالم منتقل کند؛ بنابراین، باید مراقب باشید که آب آبیاری از منابع پاک و سالم تأمین شود.
بافت خاک: برخلاف تصور بسیاری از افراد، خاکهای سنگین و رسی نه تنها محیط مناسبی برای رشد نماتدها نیستند، بلکه خاکهای سبک و شنی به دلیل داشتن منافذ بیشتر و قابلیت نفوذ بهتر آب، برای تکثیر نماتدها مناسبترند؛ بنابراین، خاکهای شنی میتوانند شدت آلودگی را افزایش دهند.
نوع پایه و رقم پسته: برخی از ارقام پسته مثل پسته بادامی زرندی و بنه کوهی در برابر نماتد مقاومتر هستند؛ بنابراین انتخاب درست رقم میتواند در کاهش خسارتهای ناشی از نماتد مؤثر باشد.
بهترین نماتد کش پسته
یکی از روشهای رایج برای مبارزه با نماتد پسته، استفاده از سم نماتد کش پسته است. یکی از این سمها، “راگبی” نام دارد. این سم سیستماتیک نیست و به جای جذب توسط ریشه و انتقال به اندامهای هوایی، اثر خود را از طریق تماس مستقیم با ریشههای آلوده در خاک میگذارد. راگبی با مهار آنزیم استیل کولین استراز در سیستم عصبی نماتدها باعث اختلال در عملکرد آنها و در نهایت نابودیشان میشود.
مشکل اساسی در سم نماتد کش پسته
- نماتدکشهای بسیاری برای کنترل و مبارزه با نماتد مورداستفاده کشاورزان قرارگرفته است، استفاده از این مواد نماتدکش، مشکلات زیادی ازجمله سمی بودن آنها به دنبال داشت که مناسب باغات پسته نبود. همچنین سموم این مواد برای مصرفکنندگان نیز خطرات جبرانناپذیری به همراه داشت.
- نماتدکشهایی که کشاورزان استفاده میکردند حالت سیستماتیک داشتند. به این معنی که با مصرف آنها، توسط ریشه جذبشده و به تمام بخشهای برگ، شاخهها و حتی میوه درخت منتقل میشوند.
- مواد نماتدکش عمر طولانی (دوره کارنس بالا) دارند و مدتزمان زیادی در شاخ و برگ درختان پسته باقی خواهند ماند. آزمایشات نشان داد که بقایای مواد سمی و پرخطر نماتدکش در هنگام برداشت محصول در برگ و پسته وجود دارد.
- یکی دیگر از مشکلات استفاده از نماتدکش برای کنترل و حذف نماتدهای مولد غده ریشه پسته، گران بودن آنها میباشد؛ بنابراین استفاده از این روش جنبه اقتصادی ندارد و مقرونبهصرفه نیست.
