پوسیدگی ساقه و طوقه ذرت ناشی از پیتیوم؛ علائم و روشهای کنترل
پوسیدگی ساقه و طوقه ذرت یکی از بیماریهایی است که در شرایط رطوبت بالای خاک و زهکشی نامناسب میتواند خسارت قابل توجهی به بوتههای ذرت وارد کند. گونههایی از جنس Pythium از عوامل بیماریزای خاکزی هستند که بیشتر به ریشه و قسمتهای پایینی گیاه حمله میکنند و در شرایط مساعد موجب پوسیدگی بافتهای این نواحی میشوند.
عامل بیماری
عامل بیماری، گونههایی از جنس Pythium هستند. این عوامل در خاک و بقایای گیاهی باقی میمانند و در صورت فراهم بودن رطوبت کافی، میتوانند به ریشه و بافتهای پایینی ساقه ذرت نفوذ کنند.
رطوبت زیاد خاک، آبیاری بیش از حد و زهکشی ضعیف از مهمترین عواملی هستند که شرایط را برای فعالیت پیتیوم فراهم میکنند.
علائم پوسیدگی ناشی از پیتیوم در ذرت
علائم بیماری بسته به زمان آلودگی و شدت بیماری متفاوت است. در مراحل اولیه ممکن است رشد گیاه کاهش پیدا کند و برگها حالت زرد و پژمرده داشته باشند.
مهمترین علائم عبارتاند از:
- کاهش رشد و ضعف عمومی بوته
- زرد شدن و پژمردگی برگها
- پوسیدگی و قهوهای یا تیره شدن ریشهها
- نرم و آبسوخته شدن بافت طوقه و قسمت پایینی ساقه
- کاهش استحکام قسمت پایینی ساقه
- اختلال در جذب آب و مواد غذایی
- خشک شدن تدریجی بوته در آلودگیهای شدید
- افزایش احتمال خوابیدگی بوتهها در مراحل پیشرفته بیماری
در صورت مشاهده پوسیدگی در پایه ساقه، بهتر است قسمت پایینی ساقه و ریشه نیز بررسی شود؛ زیرا بیماری پیتیومی معمولاً از ناحیه ریشه و طوقه شروع میشود.
شرایط مناسب برای گسترش بیماری
پیتیوم در شرایط مرطوب فعالیت بیشتری دارد. به همین دلیل، عواملی که باعث ماندگاری آب در اطراف ریشه میشوند میتوانند شدت بیماری را افزایش دهند.
مهمترین شرایط مساعد بیماری عبارتاند از:
- رطوبت بیش از حد خاک
- آبیاری سنگین و مکرر
- زهکشی ضعیف زمین
- بارندگی زیاد
- فشردگی خاک
- دمای مناسب برای رشد عامل بیماری
- آسیبدیدگی ریشه و طوقه
پوسیدگی ساقه و طوقه ذرت
روشهای پیشگیری و کنترل
مدیریت پوسیدگی ناشی از پیتیوم بیشتر بر جلوگیری از ایجاد شرایط مناسب برای بیماری و کاهش منابع آلودگی در خاک استوار است.
۱. مدیریت آبیاری
از آبیاری بیش از نیاز گیاه باید خودداری شود. آبیاری سنگین و باقی ماندن آب در اطراف ریشه، شرایط مناسبی برای فعالیت پیتیوم ایجاد میکند.
۲. بهبود زهکشی خاک
در زمینهایی که آب بهخوبی تخلیه نمیشود، اصلاح وضعیت زهکشی اهمیت زیادی دارد. جلوگیری از ماندگاری آب در اطراف ریشه میتواند خطر بیماری را کاهش دهد.
۳. استفاده از بذر سالم
استفاده از بذر سالم و باکیفیت میتواند خطر انتقال و استقرار عوامل بیماریزای اولیه را کاهش دهد.
۴. جلوگیری از فشردگی خاک
خاک متراکم زهکشی و تهویه مناسبی ندارد و میتواند شرایط را برای بیماریهای ریشه و طوقه مساعد کند. مدیریت مناسب خاک و جلوگیری از فشردگی آن اهمیت دارد.
۵. مدیریت بقایای گیاهی
مدیریت مناسب بقایای آلوده و رعایت تناوب زراعی میتواند به کاهش فشار بیماری در مزرعه کمک کند.
۶. استفاده از عوامل بیولوژیک
در برخی برنامههای مدیریت بیماریهای خاکزاد، استفاده از عوامل کنترل بیولوژیک مانند گونههای مفید Trichoderma میتواند به کاهش بیماری کمک کند. اثربخشی این محصولات به گونه عامل بیماری، شرایط خاک و محصول ثبتشده بستگی دارد.
کنترل شیمیایی پیتیوم
برای کنترل شیمیایی بیماریهای ناشی از پیتیوم، انتخاب قارچکش باید بر اساس گونه یا گروه عامل بیماری، مرحله رشد ذرت و محصول ثبتشده برای مصرف در ذرت انجام شود.
برخی مواد مؤثره اختصاصی علیه ااُومیستها مانند پیتیوم در مدیریت این گروه از بیماریها استفاده میشوند؛ اما مصرف آنها باید دقیقاً مطابق برچسب محصول و توصیه کارشناس حفظ نباتات انجام شود.
نکته مهم این است که همه قارچکشها روی پیتیوم مؤثر نیستند؛ بنابراین تشخیص صحیح عامل بیماری پیش از انتخاب سم اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
پوسیدگی ریشه، طوقه و قسمت پایینی ساقه ذرت ناشی از Pythium spp. بیشتر در شرایط رطوبت زیاد خاک، آبیاری بیش از حد و زهکشی نامناسب مشاهده میشود. زردی و ضعف بوته، پوسیدگی ریشه و نرم و آبسوخته شدن بافتهای پایینی از علائم مهم بیماری هستند.
بهترین راهکار برای کاهش خسارت، مدیریت صحیح آبیاری، بهبود زهکشی، استفاده از بذر سالم، جلوگیری از فشردگی خاک و تشخیص صحیح عامل بیماری است. در صورت نیاز به استفاده از قارچکش نیز باید محصولی انتخاب شود که برای کنترل پیتیوم و مصرف در ذرت مجاز و ثبتشده باشد.
