زنبور براکون – کنترل بیولوژیک لارو آفات

توضیحات

زنبور براکون:

 زنبور براکون، زنبوری است پارازیتوئید از خانوادهBraconidae ، زیر خانواده Braconinae و از جنس    Habrobracon (=Bracon).

این جنس به همراه دو جنس Apanteles و Opius بزرگترین جنس های این خانواده از نظر تعداد گونه می باشند. خانواده  Braconidaeحدوداً ۱۵۰۰۰ گونه با ارزش از نظر کنترل بیولوژیک را دارا می باشد.

معرفی زنبورهای خانواده Braconidae:

اعضای این خانواده داخل، رو و یا نزدیک میزبان هایشان تخم ریزی می کنند و می توانند به مراحل مختلف زیستی میزبان هایش شامل، تخم، لارو، شفیره و حشرات کامل حمله کنند.

این حشرات (زنبورهای براکون) هم به صورت پارازیتوئید داخلی (endoprasitoid) و هم به صورت پارازیتوئید خارجی  (ectoprasitoid) عمل می کنند و میزبان هایشان را از بین می برند. تمام گونه های این زیرخانواده اکتوپارازتیوئید بوده و میزبان خود را قبل از تخم گذاری به صورت دائم فلج می نمایند. به عبارت دیگر تخم گذاری این پاراتیوئیدهای خارجی دو مرحله ای است: در ابتدا تزریق زهر (venom) و سپس تخم گذاری  .(Oviposition)

 مهم ترین گونه های گزارش شده زنبورهای جنس براکون  Braconدر ایران :

1. B. brevicornis
2. B. hebetor
3. B. greeni

گونه های میزبان زنبور Bracon hebetor در ایران :

• Heliothis armigera
• Ostrinia nubilalis
• Ephestia kuhniella
• Galleria mellonella
• Sesmia cretica
• Chilo partellus
• Plodia interpunctella
• Batrachedra amydraula
• Corcyra cephalonica
• Spodoptera litoralis
• 

گونه های مختلف از آفات انباری و زراعی دیگر نیز به عنوان میزبان مورد استفاده زنبور براکون قرار می گیرند ولی اهمیت این زنبور در حال حاضر در برنامه مبارزه بیولوژیک به صورت تلفیقــی همراه بــا زنبـور تریکـوگراما جهت مبـارزه با کـرم قوزه پنبـه، ساقه خوار شالی، کرم های ساقه خوار ذرت، کرم غلاف خوار سویا، کرم پیله خوار نخود، کرم میوه گوجه فرنگی و کرم گلوگاه انار مورد استفاده قرار می گیرد.

زیست شناسی زنبور  :B. hebetor

زنبورهای براکون به طور طبیعی در مزارعی که کمتر دستخوش سمپاشی قرار گرفته اند وجود دارند و لارو پروانه ها را پارازیت می نماید. آفات بسیاری در اثر فعالیت زنبورها کنترل می شوند. حشرات ماده زنبور هنگام پارازیت نمودن لارو، ابتدا تخم ریز خود را وارد بدن لارو نموده و با تزریق زهر در ناحیه سیستم عصبی باعث فلج شدن لارو می گردند؛ لاروهایی که فلج شده اند به صورت زنده ولی غیرمتحرک تا مدتی زنده می مانند ولی دگردیسی آن ها متوقف می شود تا توقف پوست اندازی میزبان باعث جلوگیری از طرد شدن تخم ها و لارو پارازیتوئید شود.

زنبورهای ماده بعد از فلج کردن میزبان روی بدن آن ها تخم گذاری می کنند (اکتوپارازیت). تخم ها پس از ۲-۱ روز تفریح شده و لاروهای زنبور شروع به تغذیه از محتویات داخل بدن میزبان می نمایند.

پس از طی دوره 3 سن لاروی که به مدت ۴-۳ روز به طول می انجامد لاروهای زنبور براکون میزبان را ترک کرده و در کنار میزبان تبدیل به شفیره می شوند. دوره شفیرگی ۵-۴ روز می باشد و سپس حشره بالغ از داخل شفیره خارج می گردد.

در شرایط حرارتی 1 ± 29 درجه سلسیوس و رطوبت 5 ± 60% سیکل زندگی زنبور از تخم تا حشره بالغ ۱۱-۹ روز بطول می انجامد. بعد از خروج زنبورهای بالغ از شفیره اغلب حدود ۲-۱ روز طول می کشد تا زنبورهای ماده خارج شده، جفت گیری و آماده تخم ریزی شوند. طول عمر زنبور ماده جفت گیری کرده حدوداً ۳۵-۲۰ روز و عمر زنبورهای نر کوتاه در حدود 10-5 روز بر حسب شرایط متفاوت می باشد.

تعداد تخم زنبور ماده به طور متوسط روزانه ۱۲-۸ عدد و گاهی اوقات از ۲۵-۱۵ عدد در روز مشاهده شده است. اکثر تخم ریزی های زنبور در ۱۰ روز اول بعد از بارور شدن انجام می گیرد. تعداد کل تخم گذاشته شده توسط یک زنبور ماده حدودا” ۱۵۰-۱۰۰ عدد می باشد.

زمستان گذرانی به صورت حشره بالغ بوده و در طی سال می تواند ۱۴-۱۳ نسل تولید کند. زنبور بالغ هنگام خارج شدن از شفیره برای تغذیه و جفت گیری گرایش بسیار شدیدی به طرف نور دارد. در نتیجه فراهم آوردن شرایط نوری مناسب توسط لامپ مهتابی، باعث افزایش قدرت باروری زنبور می گردد. زنبور براکون همچنین دارای قدرت پراکنش بالا و شعاع پرواز بسیار زیاد تا حدود یک کیلومتر می باشد.

روش رهاسازی زنبور براکون:

زمان رهاسازی زنبورها بسته به مراحل زندگی آفت و شرایط محیطی متفاوت است. اولین مرحله، شناسایی دقیق زمان و مکان‌های آلوده به آفت است. زنبورها معمولاً در عصر یا اوایل صبح که دما پایین‌تر است و رطوبت بیشتر، رها می‌شوند.

بهترین زمان رهاسازی زنبورهای براکون، همزمان با فعالیت لاروهای سنین پایین آفت است. در صورت نیاز و با توجه به تراکم جمعیت آفت، رهاسازی باید حداقل در یک یا دو مرحله دیگر با فاصله زمانی 10 روزه تکرار شود.

برای رهاسازی معمولاً از لیوان هایی استفاده می‌شود که داخل هر یک 200 عدد زنبور براکون وجود دارد. در هر مرحله برای هر هکتار تعداد 2000-1000 عدد زنبور براکون ماده رهاسازی می‌شود. پس از رهاسازی، نظارت بر جمعیت آفت و زنبورهای براکون برای ارزیابی اثربخشی روش ضروری است.

همچنین استفاده از تله های فرومونی آفت مورد هدف جهت تعییین زمان دقیق رهاسازی زنبورهای براکون به تعداد 2 عدد در هر هکتار توصیه می گردد.