تریپس پیاز و راه های مبارزه با آن
تریپس پیاز با نام علمی Thrips tabaci در سرتاسر دنیا پراکنده شده است. علاوه بر تریپس پیاز، تریپس گل غربی نیز از گونه های رایج این آفت میباشد. تریپس بر روی بسیاری از محصولات مشاهده میشود و به خصوص روی پیاز، سیر و محصولات گلخانهای از قبیل خیار، گوجه فرنگی، فلفل دلمهای، بادمجان، رز، ژربرا و بسیاری از گیاهان زینتی خسارتزا است.
معرفی تریپس پیاز
تریپس پیاز آفتی پلی فاژ بوده که دامنه میزبانی وسیعی دارد. این آفت در سراسر دنیا یافت شده و با نام علمی Thrips tabaci شناخته می شود. طیف میزبانی این آفت شامل: خیار، کدو، پنبه، گوجه فرنگی، پیاز، لوبیا، نخود، چغندر قند، بادام زمینی، جعفری، کتان و.. می باشد.
معرفی و اهمیت پیاز
پیاز یکی از سبزیجات محبوب در سراسر دنیا بوده که در ارقام مختلف پرورش داده می شود. این محصول علاوه بر خواص دارویی خود در تهیه انواع غذاها نیز کاربرد گسترده دارد. به لحاظ اهمیت و میزان سطح کشت در دنیا، این محصول پس از گوجه فرنگی قرار می گیرد. چیزی که در خصوص پیاز از اهمیت بالایی برخودار است تندی طعم و عطر آن است که به دلیل وجود ترکیب فراری به نام سولفید پروپیل الیل می باشد.
نحوه ایجاد خسارت تریپس پیاز
تریپس پیاز یکی از آفات مهم و خسارت زای پیاز در سراسر جهان است، این آفت به دو طریق در پیاز خسارت ایجاد میکند.
- خسارت مستقیم تریپس پیاز آن است که از طریق تغذیه و تخمریزی روی برگ و نقرهای شدن برگ سبز پیاز میباشد. در پیازچه با توجه به وجود لکههای نقرهای روی برگ میزان بازارپسندی آن کاهش مییابد و در پیاز نیز سبب کاهش قطر پیاز میشود .
- ۲. خسارت غیرمستقیم آفت است و تریپس پیاز میتواند یک سری عوامل مهم بیماری زای گیاهی را از گیاه آلوده به سالم منتقل کند و سبب گسترش بیماری و کاهش عملکرد محصول در اثر بیماری شود. یکی از مهمترین عوامل بیماری زا که از این راه منتقل میشود. یکی از مهمترین عوامل بیماری زا که از این راه منتقل میشود ویروس لکه زرد پیاز (Bunyaviridaci Tospovirus) است.
خسارت تریپس پیاز میزبانهای تریپس پیاز
تریپس پیاز بر خلاف سایر گونههای تریپس از بیش از ٣٥٥ گونه گیاهی گلدار به عنوان میزبان تغذیه میکند. البته بعضی از گونههای تریپس ممکن است تنها از یک گونه گیاهی مانند توتون تغذیه کنند، ولی بعضی گونهها از چندین گیاه مختلف تغذیه میکنند.
- تریپس پیاز می تواند بر روی ارقام زراعی و علفهای هرز تولیدمثل کند و همچنین به گیاهان گلدار مانند یونجه، اسپاراگوس (مارچوبه)، لوبیا، چغندرقند، تمشک، کاهو، هویج، کلم، کلزا، گوجهفرنگی، خیار، سیر، نخود و آناناس خسارت وارد میکند.
- میزان خسارت تریپس پیار در بین گونههای مختلف گیاهی متفاوت است. گیاه پیاز یکی از میزبانهای ترجیحی آفت است که خسارت قابل توجهی میبیند. تریپس پیاز بر روی گیاهانی مانند خردل، سیبزمینی شیرین و سیبزمینی ترشی هم فعال بوده ولی نمیتواند خسارت اقتصادی وارد کند.(٢٠١٤) Nault et al.
پراکنش تریپس پیاز
تریپس پیاز میتواند تا ارتفاع 3000 متری از سطح دریا فعال باشد. این حشره، بومی مناطق مدیترانهای بوده اما در اغلب نقاط جهان روی انواع محصولات کشاورزی تغذیه میکند و خسارت زیادی به محصولات مختلف در آسیا، اروپا، آمریکای شمالی و جنوبی و استرالیا وارد میکند.(٢٠١٥ .(Gill et al.
تأثیر عوامل محیطی در طغیان تریپس پیاز
آب و هوای گرم و خشک سبب طغیان جمعیت تریپس پیاز میشود. دلیل آن میتواند به خاطر کاهش طول دوره یک نسل در گرما و کاهش تلفات تریپس ناشی از بارندگی، رطوبت و انواع پاتوژنها باشد. همچنین تنشهای رطوبتی گیاه بر روی کیفیت عناصر غذایی گیاه پیاز تاثیر گذاشته و سبب جلب بیشتر تریپس بر روی آنها میشود(١٩٧٣ .(Lewis
-
حشره کامل به همراه خسارت تریپس پیاز زیست شناسی آفت تریپس پیاز
تریپسـها جـزء آفـات مكنـده بـا دگردیسـی بینابینـی)metamorphosis Intermediate )هسـتند. انـدازه بـدن حشـره كامـل 9/0 میلیمتـر بـوده و بـدن آن پهـن ، باریـك و بـه رنـگ زرد ، قهـوه ای ، خاكسـتری روشـن تـا تیـره دیـده مـی شـود. حشـرات مـاده دارای دو جفـت بـال كشـیده و باریـك مـی باشـند كـه حاشـیه جلویـی و عقبـی هـر دو جفـت بـال ریشـكدار اسـت. حشـرات نـر کمـی کوچکتـر از مـاده هـا مـی باشـند و فاقـد لولـه تخـم ریـز یـا زائـده لولـه ماننـد در انتهـای شـکم مـی باشـند. تریپـس هـا در گلخانـه Parthenogenic یـا بکـرزا هسـتند یعنـی بـدون جفـت گیـری تولیـد مثـل مـی کننـد و نرهـا بـه نـدرت دیـده مـی شوند.
حشرات بالغ تریپس پیاز در داخل خاك یا داخل کاه و کلش و بقایای گیاهی زمستان گذرانی میکنند. حشرات بالغ در مقایسه با سایر مراحل رشدی تریپس متحرك بوده و میتوانند پرواز کنند و به تلههای به رنگ زرد و سفید جلب میشوند. این حشرات با بدنی طویل استوانهای بسته به دمای محیط رنگ زرد تا قهوه ای دارند که با قطعات دهانی برنده مکنده از بافت گیاهی تغذیه میکنند.
- طول عمر حشره بالغ ۱۶ تا ۴۲ روز روی سیر و ۲۸ تا ۳۰ روز روپیاز است و ماده ها پس از هفت روز از دوره شفیرگی به مدت سه هفته میتوانند تخم ریزی داشته باشنددر زمان مناسب، حشرات بالغ از پناهگاه زمستان گذارنی خود خارج شده و روی علفهرز میزبان تشکیل کلنی داده و نسلهای بعدی روی پیاز تکثیر می شوند.تریپسها تخمها را بصورت منفرد در داخل بافت برگ می گذارند. دوره انکوباسیون یا دوره رشدی تخم ٥-٤ روز میباشد و در شرایط هوای سرد ممکن است این مدت زمان ١٠-٥ روز نیز طول بکشد.پس از خروج پوره های آفت از تخم، اولین و دومین سن پورگی آفت فعال بوده و از گیاه تغذیه میکند. طول این دوره برای سن اول و دوم به ترتیب ٥٣/٢ و ٥٤/٣ روز میباشددوره. شفیرگی نسبتاً غیرفعال بوده و شفیره معمولا در داخل خاك در قسمت گردن پیاز (انتهایی مریستم پیاز خوراکی) قرار دارد.
مرحله شفیرگی این حشره دارای دو بخش بوده که بخش اول به نام پیش شفیرگی است و به رنگ زرد روشن است و مدت آن ٣ روز است. بخش دوم که مرحله شفیرگی کامل است بال و شاخکها کاملاً رشد کردهاند و مدت آن نیز ١٠ روز است.
تولید مثل تریپس پیاز
تولید مثل تریپس پیاز، هم به صورت غیرجنسی و هم به صورت جنسی میباشد و بیشترین روش تولید مثل بصورت غیرجنسی بوده که طی آن مادهها از تخمهای غیربارور بوجود می آیند.
در مـواردی بـه ازاء هـر ۱۰۰ عـدد حشـره مـاده یـک نـر داخـل جمعیـت دیـده مـی شـود . تخمهـا انفـرادی زیـر اپیـدرم گذاشـته مـی شـوند . دوره جنینـی تخـم ۵ روز طـول ۳ / ۵ – ۴ / روز و شـفیرگی ۵ – ۵ ۶ / ۲۳ درجـه سـانتیگراد ۵ روز مـی باشـد و دوره الروی در دمـای ۲۶- تخـم و مجموعـا طـی دوره تخمگـذاری ۶۰ عـدد تخـم میگـذارد . ایـن ۶ میکشـد. هـر حشـره مـاده روزانـه ۱۲- آفـت چنـد نسـلی هسـت.
- شیوه دیگر به نام نرزایی است که در تولید مثل غیرجنسی تریپس پیاز دیده میشود. در این روش تریپس نر از تخمهای غیربارور حاصل میشود. تولیدمثل به روش نر و ماده زایی به صورت همزمان میتواند در مزرعهوجود داشته باشد. تولیدمثل به روش نرزایی روی محصول پیاز بیشتر از کلم میباشد. تریپسهای حاصل از روش نرزایی سریعتر تکثیر شده و جمعیت بیشتری در مقایسه با ماده زایی در کلم ایجاد میکنند. جمعیت هایی که به روش نرزایی تولیدمثل میکنند میتوانند بیماری پژمردگی و لکه برگ گوجهفرنگی را انتقال دهد که از خانواده توسپو ویروس و از جمله شامل ویروس لکه زرد زنبق میباشد که از بیماریهای مهم ویروسی پیاز میباشد.تریپسهای ماده غیرجنسی می توانند بیماری ویروسی TSWV (Tomato spotted wilt virus) را منتقل کنند، اما توانایی در انتقال بیماری ویروسی آن نسبتا متفاوت است (٤٥ -٠ درصد). میزان کارایی تریپسهای غیر جنسی در انتقال بیماری ویروسی زردکی زنبق در روی پیاز مورد مطالعه قرارنگرفته است (٢٠١٣ .(Jacobson and Kennedy,
روشهای مدیریت تریپس پیاز
در مزارع پیاز آلوده به تریپس متداول ترین روش مدیریت آفت، استفاده از حشرهکشهای شیمیایی میباشد. استفاده از ارقام مقاوم یکی دیگر از روشهای مدیریتی است که بیشتر مورد توجه کارشناسان است، اما مقاومت ارقام تجارتی پیاز به تریپس در سطح قابل قبولی نیست. روشهای زراعی و بیولوژیکی نیز در مزرعه پیاز بررسی شده است، اما کمتر از آنها استفاده میشود(حبیبی و همکاران ١٣٨٧؛ حسینینیا و همکاران ١٣٩٣) ولی در اینجا کلیه روشهای کنترل تریپس ارائه خواهد شد
روشهای کنترل زراعی
نظر باینکه تریپسهای بالغ در مزارع یونجه و غلاتی نظیر گندم میتوانند زمستان گذارنی کنند، بنابراین کاشت پیاز در کنار مزارع فوق میتواند سبب افزایش تریپس پیاز در مزرعه شود. همچنین کاشت پیاز در کنار مزارعی مانند خیار و گیاهان خانواده کدوئیان، چلیپائیان و درختان میوه میتواند شدت حمله تریپس را افزایش دهد. در روشهای زراعی کنترل علف های هرز در اوایل فصل رشد پیاز توصیه شده است.
نشاکاری، ارقام زودرس
کاشت نشاء و استفاده از ارقام زودرس، دو تکنیکی است که با کاربرد توام آنها میتوان سرعت رشد و نمو پیاز را در دوره کاشت افزایش داد. بنابراین کوتاه کردن دوره رشدی گیاهی در مرحلهای که آفت میتواند خسارت واردکند میتواند در کاهش خسارت موثر می باشد. در نیویورك تکثیر نشاء پیازچه قبل از کاشت مستقیم انجام میشود، اما استفاده از ارقام زودرس سبب میشود که این ارقام زودتر از کاشت مستقیم برداشت شوند و تعداد دفعات سمپاشی کمتر از ارقام رایج باشد. رقم خارجی مرسدس به خاطر زودرس بودن کمتر تحت تاثیر خسارت تریپس پیاز قرار می گیرد
مالچ
مالچها مزیتهای زیادی دارند که میتوان به حفظ رطوبت خاك، مهار علفهرز، حفاظت خاك و افزایش دمای خاك اشاره کرد. همچنین بعضی از مالچهای مصنوعی برای حشرات دورکننده هستند. به عنوان مثال مالچهای نقرهای برای تریپسها خاصیت دورکننده دارد. استفاده از مالچهای ارگانیک در کاهش جمعیت تریپس پیاز موثر است. استفاده از کاه در وسط مزرعه در اوایل و اواسط مرحله رشدی پیاز میتواند ٣٣% در کاهش جمعیت تریپس پیاز موثر باشد ( شکل ٦). استفاده از مالچ در تمام فصل رویشی میتواند بین ٢٠-٠ % در کاهش جمعیت تریپس پیاز موثر باشد. مطالعات تکمیلی نیز نشان داد که رشد و تکثیر و ایجاد آلودگی تریپس در مزارع مالچ پاشی شده (با کاه) یک الی دو هفته با تأخیر اتفاق می افتد. تعداد پوره تریپس در این نوع مزارع در مقایسه با مزارع مشابه (بدون مالچ کاه) کمتر است(خدادادی، ١٣٧٦؛ طاووسی، ١٣٨٩).
کشت مخلوط (توام) و گیاهان تله
در بررسی هایی که در مصر انجام شده مشخص گردید که کاشت پیاز و سیر به همراه گوجهفرنگی میزان آلودگی را تا ٨٠% کاهش میدهد. درانگلیس هم کاشت هویج و پیاز جمعیت تریپس پیاز را تا ٥٠% کاهش داده است. در این روش هر دو محصول میتواند برداشت شود، اما خسارت تریپس از لحاظ اقتصادی قابل توجه نیست. محصولاتی مانند هویج، کلزا و بعضی از گیاهان گلدار مانند گل داودی خیلی برای تریپس جذاب هستند. کاشت این گیاهان به صورت نواری یا در مسیر رفت و آمد میتواند سبب جلب تریپس پیاز گردد. کاشت گیاهان تله در صورتی مؤثر است که گیاه مذکور از گیاه پیاز جذاب تر باشند(شکل ٧). هنگامی که جمعیت تریپس به تراکم قابل قبولی رسید میتوان گیاهان تله را سمپاشی کرد. همچنین اصلاح تاریخ کاشت گیاهان تله و پیاز میتواند میزان تراکم تریپس را کاهش دهد.
آبیاری
آبیاری به روش بارانی و بارندگی در کاهش جمعیت تریپس پیاز موثر است. آب به صورت فیزیکی سبب شستن تریپس از سطح برگ شده و سبب مهار تریپس میشود. همچنین با آبیار ی به روش بارانی موجب خیس شدن سطح خاك شده و دسترسی پیش شفیره و شفیره تریپس پیاز به پناهگاه کاهش میدهد.
مبارزه شیمیایی:
در مبارزه با تریپس پیاز باید بسیار محتاطانه عمل کرد و توجه به دوره کارنس سم اولویت زیادی دارد.
سم توصیه شده برای مهار تریسپ پیاز دی کلرووس با دز 0.8 لیتر در هزار لیتر آب می باشد.
دیگر سموم مانند تایدفیت و اسپینوساد با نام تجاری تریسر می توانند علیه این بیماری موثر واقع شوند.
