فوموپسیس مو (انگور)؛ علائم، خسارت و روش‌های کنترل

فوموپسیس مو چیست؟

فوموپسیس مو یکی از بیماری‌های قارچی مهم انگور است که بیشتر شاخه‌های جوان، برگ‌ها، دم‌برگ و در برخی موارد خوشه‌های انگور را آلوده می‌کند. عامل این بیماری قارچ Phomopsis viticola است که در شرایط آب‌وهوایی خنک و مرطوب به‌سرعت گسترش می‌یابد.

در صورت عدم کنترل، فوموپسیس می‌تواند موجب ضعف بوته، کاهش رشد شاخه‌ها، افت کیفیت میوه و کاهش عملکرد تاکستان شود. این بیماری بیشتر در اوایل فصل رشد و هنگام بارندگی‌های بهاره مشاهده می‌شود.

علائم بیماری فوموپسیس مو

علائم بیماری بسته به اندام آلوده متفاوت است، اما مهم‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• ایجاد لکه‌های کوچک تیره روی شاخه‌های جوان
• ترک‌خوردگی و زخم روی شاخه‌ها
• خشک شدن تدریجی سرشاخه‌ها
• ایجاد لکه‌های قهوه‌ای با حاشیه تیره روی برگ‌ها
• زرد شدن و ریزش برگ‌های آلوده
• کاهش رشد شاخه‌های جوان
• کاهش کیفیت و عملکرد محصول در آلودگی‌های شدید

در برخی موارد، روی شاخه‌های آلوده نقاط سیاه ریز (اندام‌های بارده قارچ) نیز دیده می‌شود که یکی از نشانه‌های تشخیصی بیماری است

چرخه بیماری

قارچ عامل فوموپسیس زمستان را روی شاخه‌های آلوده، بقایای گیاهی و زخم‌های قدیمی سپری می‌کند. با آغاز فصل بهار و افزایش رطوبت، اسپورهای قارچ آزاد شده و توسط باران، باد و قطرات آب به اندام‌های جوان منتقل می‌شوند.

شاخه‌های تازه رشد کرده نسبت به آلودگی حساس‌تر هستند و در صورت فراهم بودن رطوبت، بیماری به‌سرعت توسعه پیدا می‌کند.

شرایط مناسب برای گسترش بیماری

مهم‌ترین عوامل مؤثر در توسعه فوموپسیس عبارت‌اند از:

• بارندگی‌های بهاره
• رطوبت بالای محیط
• آبیاری بارانی
• هرس نامناسب و باقی ماندن شاخه‌های آلوده
• تهویه ضعیف داخل تاج درخت
• تراکم زیاد شاخه‌ها

وجود این شرایط باعث افزایش سرعت انتشار قارچ در تاکستان می‌شود.

روش‌های پیشگیری و مدیریت بیماری

مدیریت فوموپسیس مو بر پایه پیشگیری، رعایت اصول بهداشتی باغ و انجام به‌موقع عملیات کنترلی است. کاهش منابع آلودگی در تاکستان نقش مهمی در جلوگیری از شیوع بیماری دارد.

کنترل زراعی

رعایت اقدامات زراعی مناسب می‌تواند به میزان قابل توجهی از خسارت بیماری بکاهد. مهم‌ترین این اقدامات عبارت‌اند از:

• هرس و حذف شاخه‌های آلوده در فصل خواب تاک
• جمع‌آوری و معدوم کردن بقایای گیاهی آلوده
• ضدعفونی ابزار هرس پس از کار روی بوته‌های بیمار
• ایجاد تهویه مناسب با هرس اصولی و کاهش تراکم شاخه‌ها
• جلوگیری از آبیاری بارانی در زمان حساس بیماری
• استفاده از نهال‌های سالم و گواهی‌شده هنگام احداث باغ

کنترل شیمیایی

در مناطقی که سابقه آلودگی به فوموپسیس وجود دارد، استفاده از قارچ‌کش‌ها در کنار مدیریت زراعی، بهترین نتیجه را به همراه دارد. اولین سم‌پاشی معمولاً هم‌زمان با شروع رشد جوانه‌ها و پیش از گسترش بیماری انجام می‌شود و در صورت تداوم شرایط مساعد، تکرار سم‌پاشی بر اساس نظر کارشناس حفظ نباتات انجام می‌شود.

برخی از مواد مؤثره و قارچ‌کش‌های توصیه‌شده عبارت‌اند از:

• مانکوزب
• کاپتان
• ترکیبات مسی مانند اکسی‌کلرور مس و هیدروکسید مس
• دیفنوکونازول (در برنامه مدیریت بیماری و طبق توصیه کارشناسان)

برای جلوگیری از ایجاد مقاومت قارچ، بهتر است قارچ‌کش‌ها به‌صورت تناوبی و بر اساس دستورالعمل سازمان حفظ نباتات مصرف شوند. همچنین رعایت دز مصرف، زمان مناسب سم‌پاشی و دوره کارنس اهمیت زیادی دارد.

راهکارهای پیشگیری

بهترین روش مقابله با فوموپسیس، پیشگیری از استقرار بیماری در تاکستان است. هرس صحیح، حذف شاخه‌های بیمار، کاهش رطوبت داخل تاج، استفاده از نهال سالم و پایش منظم باغ، احتمال بروز بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

بازدید مستمر تاکستان در اوایل فصل رشد نیز باعث می‌شود علائم اولیه بیماری سریع‌تر شناسایی شده و اقدامات کنترلی در زمان مناسب انجام شوند.

جمع‌بندی

فوموپسیس مو یکی از بیماری‌های مهم قارچی انگور است که در شرایط مرطوب و خنک به‌سرعت گسترش یافته و می‌تواند موجب خشکیدگی شاخه‌ها، کاهش رشد و افت عملکرد تاکستان شود. رعایت اصول بهداشتی، هرس مناسب، حذف بقایای آلوده و استفاده به‌موقع از قارچ‌کش‌های توصیه‌شده، مهم‌ترین راهکارهای مدیریت این بیماری هستند. اجرای برنامه مدیریت تلفیقی، علاوه بر کاهش خسارت، به حفظ سلامت تاکستان و افزایش کیفیت محصول نیز کمک می‌کند.