پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه و طوقه توت فرنگی؛ علائم و روشهای کنترل
پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه و طوقه توت فرنگی یکی از بیماریهای قارچی خاکزاد است که میتواند باعث ضعف شدید بوته، کاهش رشد و در موارد شدید خشک شدن و مرگ گیاه شود. عامل بیماری در خاک و بافتهای آلوده باقی میماند و به همین دلیل، مدیریت آن نسبت به بسیاری از بیماریهای سطحی دشوارتر است. شناخت علائم اولیه و رعایت اصول بهداشت و مدیریت مزرعه، نقش مهمی در کاهش خسارت این بیماری دارد.
عامل بیماری پوسیدگی آرمیلاریایی توت فرنگی
عامل بیماری متعلق به جنس Armillaria است. گونههای مختلف این قارچ میتوانند موجب پوسیدگی ریشه و طوقه در طیف وسیعی از گیاهان شوند. قارچ آرمیلاریایی عمدتاً از طریق ریشههای آلوده و تماس ریشه گیاه سالم با ریشه آلوده گسترش پیدا میکند.
این قارچ میتواند در بقایای چوبی، ریشههای قدیمی و خاک آلوده باقی بماند. به همین دلیل، احداث مزرعه توت فرنگی در زمینهایی که سابقه وجود درختان آلوده یا بقایای ریشهای آلوده دارند، میتواند خطر بروز بیماری را افزایش دهد.
علائم پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه و طوقه
یکی از علائم اولیه بیماری، کاهش رشد و ضعف عمومی بوته است. گیاه آلوده ممکن است نسبت به بوتههای سالم رشد کمتری داشته باشد و برگها به تدریج رنگپریده یا زرد شوند.
با پیشرفت بیماری، پژمردگی برگها بهخصوص در ساعات گرم روز افزایش پیدا میکند. در مراحل شدید، برگها خشک شده و بوته ممکن است به طور کامل از بین برود.
در قسمت زیرزمینی، ریشهها به تدریج قهوهای و پوسیده میشوند. بافت طوقه نیز ممکن است دچار تغییر رنگ و پوسیدگی شود. در شرایط مناسب، روی ریشه یا اطراف طوقه ممکن است رشتههای سفیدرنگ قارچ مشاهده شود.
یکی دیگر از نشانههای مهم، تشکیل ساختارهای رشتهای به نام ریزومورف است. این رشتههای قارچی معمولاً به رنگ سفید تا قهوهای دیده میشوند و میتوانند از طریق خاک یا تماس با ریشههای گیاهان مجاور، بیماری را گسترش دهند.
شرایط مناسب برای گسترش بیماری
وجود بقایای ریشه و چوب آلوده در خاک یکی از مهمترین منابع آلودگی است. اگر زمین پیش از کشت توت فرنگی دارای درختان آلوده بوده باشد، بقایای ریشههای باقیمانده میتوانند عامل بیماری را در خود حفظ کنند.
رطوبت نامناسب خاک، ضعف ریشهها، آسیبهای مکانیکی و شرایط نامساعد رشد نیز میتوانند گیاه را نسبت به بیماری حساستر کنند. گسترش بیماری معمولاً از طریق تماس ریشه گیاه سالم با ریشه آلوده یا بقایای آلوده انجام میشود.
انتقال خاک آلوده با ادوات کشاورزی نیز میتواند عامل بیماری را به بخشهای سالم مزرعه منتقل کند.
روشهای پیشگیری از پوسیدگی آرمیلاریایی
انتخاب زمین مناسب
انتخاب زمین سالم یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه است. پیش از احداث مزرعه، باید سابقه زمین و وجود درختان یا گیاهان آلوده در آن بررسی شود. زمینهایی که دارای بقایای ریشهای آلوده هستند، برای کشت توت فرنگی میتوانند ریسک بالاتری داشته باشند.
حذف بقایای آلوده
ریشهها، کندهها و بقایای چوبی آلوده باید تا حد امکان از زمین خارج شوند. باقی ماندن این بقایا در خاک میتواند به حفظ و گسترش عامل بیماری کمک کند.
استفاده از نشای سالم
نشای سالم و عاری از آلودگی باید برای احداث مزرعه استفاده شود. انتقال خاک یا ریشه آلوده همراه نشا میتواند باعث ورود بیماری به زمینهای سالم شود.
جلوگیری از انتقال خاک آلوده
تمیز کردن ماشینآلات و ابزارهای کشاورزی قبل از ورود به بخشهای سالم مزرعه میتواند خطر انتقال خاک آلوده را کاهش دهد. همچنین باید از جابهجایی خاک آلوده بین قطعات مختلف مزرعه جلوگیری شود.
کنترل بیولوژیک
در مدیریت بیماریهای خاکزاد، استفاده از میکروارگانیسمهای مفید میتواند بخشی از برنامه مدیریت تلفیقی باشد. برخی فرآوردههای حاوی Trichoderma و باکتریهای مفیدی مانند Bacillus میتوانند با استقرار در محیط ریشه و رقابت با عوامل بیماریزا، به حفظ سلامت ریشه کمک کنند.
با این حال، در بیماری آرمیلاریایی، استفاده از عوامل بیولوژیک به تنهایی معمولاً برای حذف کامل بیماری کافی نیست و بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که همراه با حذف منابع آلودگی، بهداشت مزرعه و انتخاب زمین مناسب مورد استفاده قرار گیرد.
کنترل شیمیایی
کنترل شیمیایی آرمیلاریایی دشوار است؛ زیرا عامل بیماری در خاک و بافتهای زیرزمینی قرار دارد و بیماری پس از استقرار در ریشه و طوقه بهراحتی قابل کنترل نیست.
به همین دلیل، استفاده از قارچکشها نباید جایگزین اقدامات پیشگیرانه شود. در صورت استفاده از ترکیبات شیمیایی، باید محصولی انتخاب شود که برای توت فرنگی و بیماری موردنظر ثبت و توصیه شده باشد و مصرف آن مطابق برچسب و نظر کارشناس گیاهپزشکی انجام شود.
در زمینهایی که آلودگی شدید وجود دارد، حذف منبع آلودگی و مدیریت خاک معمولاً اهمیت بیشتری از درمان شیمیایی بوتههای بهشدت آلوده دارد.
مدیریت تلفیقی بیماری
بهترین راهکار برای کاهش خسارت پوسیدگی آرمیلاریایی، استفاده از مجموعهای از روشهای مدیریتی است. انتخاب زمین سالم، حذف ریشه و بقایای چوبی آلوده، استفاده از نشای سالم، جلوگیری از انتقال خاک آلوده و مدیریت مناسب ریشه از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
بوتههایی که به شدت آلوده شدهاند نیز بهتر است از مزرعه خارج شوند تا احتمال انتقال بیماری به بوتههای مجاور کاهش پیدا کند. همچنین باید از کاشت مجدد توت فرنگی یا گیاهان حساس در محلهای دارای آلودگی شدید بدون بررسی و مدیریت مناسب خاک خودداری شود.
جمعبندی
پوسیدگی آرمیلاریایی ریشه و طوقه توت فرنگی یک بیماری خاکزاد و نسبتاً دشوار برای کنترل است که میتواند موجب کاهش رشد، زردی و پژمردگی برگها، پوسیدگی ریشه و طوقه و در نهایت مرگ بوته شود. باقی ماندن ریشهها و بقایای چوبی آلوده در خاک، یکی از مهمترین عوامل ماندگاری بیماری در زمین است.
استفاده از نشای سالم، انتخاب زمین مناسب، حذف بقایای آلوده، رعایت بهداشت مزرعه و جلوگیری از انتقال خاک آلوده، مهمترین اقدامات برای کاهش خطر بیماری هستند. استفاده از عوامل بیولوژیک مانند Trichoderma و Bacillus نیز میتواند در برنامه مدیریت تلفیقی مورد توجه قرار گیرد.
