علف هرز برنج و راه های کنترل آن

علف هرز برنج، خسارت زیادی به محصول برنج  وارد می کند، و اثر مستقیمی بر روی کاهش کیفیت برنج میگذارد.یکی از عمده ترین و مهمترین خساراتی که به برنج وارد می کند ضعیف شدن و کاهش رشد دانه برنج است. علف هرز، در کنار برنج شروع به رشد می کند و مواد غذایی مورد نیاز برنج را مصرف میکند ،در نتیجه غذای کمی به برنج می رسد. خسارت مهم دیگری که می زند افزایش مصرف آب است یعنی آب برای یک محصول غیر مفید هدر می رود.همچنین باعث زیاد شدن آفات و بیماری برای برنج می شود،و رویش  برنج را در تمام سطح زمین کم می کند. علف های هرز برنج علاوه بر محصولات زراعی خاک را هم ضعیف میکند.

انواع علف های هرز در شالیزارهای  برنج

در شالیزلرهای شمال تقریبا ۳۰ گونه علف هرز شناسایی شده است که خسارت زا ترین آن ها سوروف است. این گیاه به دلیل شباهت زیادش به برنج، با نشاء برنج اشتباه گرفته می شود. علف هرز برنج به دو گونه برای برنج مشکل ایجاد میکنند، گاهی به ریشه گیاه میچسبند و با تغذیه از ریشه گیاه،  آن را ضعیف میکنند. گاهی هم با سایه افکندن بر گیاه مانع جذب نور و اکسیژن کافی به گیاه می شوند و فتوسنتز گیاه را مختل میکنند.

پیشگیری

از اساسی ترین روشهای كنترل علفهای هرز بوده، و گسترش آن را محدود می سازد. اقدامات پیشگیرانه عبارتند از: استفاده از بذرهای عاری از علف هرز، بهداشت مزارع؛ مرزها؛ كانالهای آبیاری، تمیز كردن ادوات كشاورزی، انتخاب محل مناسب تهیه خزانه و…. برنامه پیشگیرانه مدیریت علف هرز هنوز هم در برابر توده علفهای هرز مقاوم به علفكش و علفهای هرزی كه كنترل آنها مشكل می باشند، قابل اجرا است. علفهای هرز به راحتی می توانند خود را در برابر شیوه های كنترل، بدلیل دارا بودن قابلیت زیاد وفق دهند. نمونه بارز این موضوع هماهنگی رنگ برگ سوروف و برنج قرمز با محصول اصلی در پاسخ به وجین دستی می باشد. یكی از اقدامات لازم پیشگیرانه كه باید انجام گیرد، انتخاب یك منطقه مناسب و عاری از علف هرز داخل مزرعه جهت تهیه بذر سال آینده می باشد.

كنترل زراعی و فیزیكی علف هرز برنج

عملیات زراعی كه جهت كنترل علفهای هرز انجام میگردد عبارتند از:

شخم: معمولاً دو تا سه مرحله شخم در شالیزارها انجام میشود شخم مرحله اول كه در پاییز صورت میگیرد موجب از بین رفتن بذور علفهای هرز شده (البته عده ایی معتقدند شخم پاییزه میزان بقاء بذور علفهای هرز مانند سوروف را افزایش میدهد) از طرف دیگر اگر این شخم عمیق باشد سبب میگردد كه بذر علفهای هرز به اعماق خاك رفته و در صورت جوانه زدن قادر به خروج از خاك زمین است اگر به درستی ۲ نگردند. مرحله دوم و سوم شخم زدن كه همراه با گلخرابی (پادلینگ) انجام شود، میتواند در كنترل رشد علف هرز مؤثر باشد.

تسطیح: چنانچه تسطیح شالیزار به خوبی صورت گیرد باعث یكنواختی عمق آب آبیاری در مزرعه میشود و تا حدودی از رشد علف های هرز جلوگیری میشود زیرا در صورت عدم تنطیم ارتفاع آب علف های هرز برنج به محض قرار گرفتن در شرایط خشكی پدیدار میگردند.

غرقاب: به زیر آب بردن زمین نشاءكاری شده به عمق ۵ سانتیمتر به مدت چهار هفته باعث كاهش رشد علفهای هرز می شود.

وجین: حذف مکانیکی علف های هرز با دست و یا با دستگاههای وجین كن مانند كونوویدر (در كشتهای مكانیزه) صورت می گیرد. وجین با دست قدیمی ترین و عمومی ترین روش مبارزه بـا علـفهـای هـرز در دنیـا اسـت. و هـیچ نـوع علف هرزی در مقابل این روش مقاوم نیست. از نظر زیست محیطی و حفظ تعادل طبیعـی هیچگونـه زیـانی ندارد بخصوص كه وجین دستی موجب جابجای آب و تهویـه خـاك شـده و بـر رشـد مناسـب و شـادابی نشاءهای برنج تأثیر گذار است. معمولاً دو نوبت وجین و گاهی بیشتر ضرورت دارد (البتـه تكـرار وجـین و وجین دیرهنگام میتواند سبب خسارت به ریشه برنج و كـاهش عملكـرد مـی شـود). وجـین نوبـت اول در زراعت برنج با روش نشـاءكاری ۲۰-۱۵ روز بعـد از نشـاءكاری و زمـان نوبـت دوم ۳۵-۲۰ روز بعـد از نشاءكاری می باشد.

روش بیوتکنیکی برای مبارزه با علف های هرز

این روش بسیار قدیمی است و قدمت زیادی در کنترل علف هرز برنج  دارد. به طوری که در گذشته بسیار مورد استفاده قرار می گرفته است. در این روش با رها کردن غاز وحشی، اردک ، ماهی و قورباغه  درشالیزارها علف های هرز برنج کنترل می شدند به طوری که گاهی دو غاز وحشی یا ۳۰۰ اردک برای یک هکتار زمین کفایت می کرده است. امروزه به دلیل مکانیزه شدن کشاورزی از این روش ها کمتر استفاده می شود.

كنترل شیمیایی علف هرز برنج

مبارزه با علفهای هرز یكی از پر هزینه ترین عملیات زراعی در برنج است. یكی از آسانترین و مؤثرترین و كم هزینه ترین روشهای كنترل علفهای هرز، روش شیمیایی می باشد. مبارزه شیمیایی با علفهای هرز برنج مستلزم انتخاب علفكش مناسب با توجه به شرایط رویش برنج و علفهای هرز و همچنین نوع علفهای هرز می باشد.

عدم توجه به انتخاب علفكش مناسب موجب نرسیدن به نتیجه دلخواه در مبارزه با علفهای هرز می گردد. از آنجا كه اكثر علفكش های توصیه شده برای برنج به صورت نمك پاشی و مستقیماً در آب مصرف میشوند و نیازی به سمپاشی ندارند، لذا مصرف علفكشها در این محصول از اهمیت ویژهای برخوردار است. علفكشهای بن سولفورون متیل   و سینوسولفورون   هم به صورت خاك مصرف (نمک پاشی) و هم به صورت محلولپاشی در شالیزار استفاده می گردند. جهت توزیع یكنواخت علفكش در خاك بهتر است ابتدا محلول علفكش تهیه و سپس با قوطی های مخصوص دارای منفذ مصرف گردند

تاكنون ۲۰ فرمولاسیون علفكش برای زراعت برنج توصیه شده است. كه این علفكشها هم از لحاظ تعداد و هم از لحاظ تنوع در مكانیزم عمل، مناسب بوده و اگر برنامه تناوب در مصرف علفكشها در این زراعت اعمال گردد مشكلی از نظر تعداد و نوع علفكش وجود نخواهد داشت. البته اگر در خصوص ثبت علفكش های مخلوط در مزارع برنج اقدام گردد، به بهبود مدیریت شیمیایی این محصول كمك می گردد.

اصول كاربرد علف كشها:

اكثر كشاورزان كاربرد علفكشها را در كشت مكانیزه برنج، قبل از نشاءكاری انجام داده و از نتیجه آن در كنترل علفهای هرز ابراز رضایت می نمایند، اما در نشاكاری دستی كاربرد علف كش ها عمدتا ۵ تا ۷ روز بعد از نشاكاری بر اساس دستورالعمل شركت های تولید كننده انجام می گیرد. در صورتیكه زمان آماده سازی زمین نشاءكاری (پادلینگ یا گل خرابی) با زمان نشاءكاری فاصله زیادی داشته باشد، توصیه می گردد نصف دز علفكش پس از پادلینگ زمین و نصف دیگر پس از انتقال نشاء به زمین اصلی و استقرار مناسب آنها، مصرف گردد. در این صورت بهتر است ۲۴ ساعت بعداز انجام عملیات پادلینگ و تثبیت خاك، علفكش مصرف تا كارآیی آن كاهش نیابد.